خلاف مردم در رأى و اعتقاد و سير * چو راستى و دروغ و چو طاعت و عصيان
چه علتى است مرين را ز اتفاق و ز طبع * ز اختيار و ز قسر و ز عادت صبيان
صفات بارى چون قدرت و ارادت و علم * چو فيض جود و چو خير و چو رحمت و رحمان
چو كرد اثبات اين نفى چون كنى كثرت ؟ * چه باشد آنگه معنى وحدت و وحدان ؟
دگر صفات ورا جمله ذات او گويى * چه باشد آنگه معنى علم يا فيضان ؟
عنايت ازلى چيست و بر چه وجه بود ؟ * چنان كه بىغرضى باشد اندر اين الوان
اگر شناختن ذات وى نهى و رضا * به نظم عالم هم بىغرض نباشد آن
چگونه داند بارى مر حوادث را ؟ * چنان كه بايد در وى تغيّر حدثان
اگر به جمله همه علم او نهى به سبب * نخست كلّى بايد كه داند از اعيان
پس آنگهى جزويات تحت كلّيات * شود ملازم و معلوم اندر او پنهان
چنان كه مرد رياضى كسوف را به سبب * بداند قبل علم هيأت و ازمان
به زير علم وى اندر كسوفها بسيار * بود كه نامده باشد هنوز در وحدان
پس ار چنين ثمرى ذرّه ذرّه حادثه را * چگونه داند هر لحظتى فلان فلان
و گر نه جز بسبب عالمش نمىداند « 1 » * حوادث اندر وى چون « 2 » امور در اتقان
چرا كه اول معلول علّت اولى * مفارق آمد و واحد به جسم و نه اثنان ؟
هامش
( 1 ) . در اصل : نهىاند .
( 2 ) . در اصل : چو از .