چرا كه صوت شود نزد نفس چون معشوق * به لفظ خالى و تأليف نسبت و اوزان ؟
اگر مزيّن گردد بدين شمايل صوت * نصيب نفس ز رتبت چه چيز در خردان ؟
طبيعت است به هر حال صوت و رتبت او * مشاركت نبود طبع و نفس را به همان
چرا كه صوت موافق شود منافر طبع ؟ * به طول ازمان اندر مساكن سكان
چرا كه يك تن را ذوق و ديگرى را نى ؟ * چو هر دو آن را در علم نسبت است و معان
چگونه باشد موضوع علم موسيقى * ز علم و صوت و عدد با مشاركان عيان ؟
چه چيز آنكه در او مشترك شوند اين دو * كه علم موسيقى باشد [ در ] اندر او نگران ؟
ز علم مركز اثقال يك سؤالم هست * كه هم ز علم رياضى جواب داد توان
دو جسم مختلف از مركز زمين در بعد * به ثقل يا به سبب [ در ] كدام يك رجحان ؟ « 1 »
القسم الرابع فى الالهيات
چو از رياضى پرداختم الهى را * بگو من و تو و اسب سؤال دو ميدان
اگر محرّك نزديك مر فلك را نفس * نهى و برتر از او عقل و پرتوش بر دان
چو نفس و عقل يكىاند و علّت اولى * يكى است و نيست جز اين علّت آشكار و نهان
چگونه مىنهد اين اختلاف در حركات * به شرق و غرب و شمال و جنوب در دوران
و گر نفوس و عقول ذكر نهى به عدد * كه اندر انجم و افلاكشان بود حرمان
هامش
( 1 ) . اصل : بر كدام با رغحان .