چرا كه نوعى مجموع در يكى شخص است ؟ * ز نوع ديگر اشخاص بىشمار و گوان
چه چيز موجب اشخاص و نوع [ و ] كثرت او ؟ * ز وضع و حامل آن و ز أين و از ازمان
« 1 »
چرا چو نفس تشبّه كند به عقل برين * از آن تشبّه گردد همى فلك گردان ؟
چرا نتيجهء اين شوق و اين تشبّه نفس * نبود جز حركت « 2 » بىنهايت و پايان ؟
ز حال علت و معلول وز معا بودن * به سبق ذاتى علت به عرض عقل و جنان
اگر بدانى حال بقاء جبر و قضا « 3 » * يقين بدانى در وى نيفتدت طغيان
روا نباشد كه افلاك را بود حركات * ز بهر كون [ و ] فساد طبايع و اركان
از آنكه قصد به رتبت بود كم از مقصود * برى است اين دعوى از مغالطه و برهان
پس ار چنين شمرى چون بود نظام امور * ابى عنايت افلاك و خالق سبحان ؟
القسم الخامس فى العمليات و الخلقيات
چنين كه « 4 » علّت اخلاق و مردم و ملكات * مزاج و طبعت ما واهب طبيعت و جان
اگر مزاج نهى چونكه افضل الملكان * به حسب و اعدل اشخاص هست در ايشان
و گر به واهب صورت بود علاقهء نفس * چراست كثرت اخلاق [ و ] امزج « 5 » انسان ؟
به حدس قدسى مردم همىشود عالم * ابى معلّم و تأديب [ و ] بىدبيرستان
هامش
( 1 ) . اصل : وازين و رابان .
( 2 ) . در اصل : حركات .
( 3 ) . در اصل : فنا .
( 4 ) . اصل : چه چنين .
( 5 ) . اصل : امزجه و .