فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — صفحة 190

اصنام است ، اگر چه خود ارباب اصنام هم حاصل همين جهات فقر « 1 » اعلون هستند . شيخ در مورد فلك محيط يا برزخ اعلى مىفرمايد : « . . . فلا بدّ و ان يكون النّور الاقرب يحصل به برزخ و نور مجرّد . . . فبظهور فقره له و استغساق ذاته عند مشاهدة جلال نور الانوار بالنّسبة اليه يحصل منه ظلّ هو البرزخ الأعلى الّذى لا برزخ اعظم منه و هو المحيط المذكور . . . » . « 2 » و در مورد فلك ثوابت يا برزخ مشترك مىفرمايد : « . . . و الأعلون جهات فقرهم تظهر فى البرزخ المشترك و يظهر ايضا فى اصحاب الطّلسمات جهات فقر الاعلين بجهة فقرية تنقص من نوريّته . . . » . « 3 » و نكتهء آخر در اين قسمت اينكه گر چه در اين مكتب بعضى از انوار ( عقول ) سبب ايجاد بعضى ديگر و گروهى از آنها مثل ارباب انواع ، مبدأ و مؤثّر در عالم اجسام شناخته شده‌اند و تنگناهاى احتجاجات فلسفى چنين التزاماتى را تحميل كرده است ، آنچه مسلّم است و در اين مكتب بر آن تأكيد شده است اين است كه مؤثّر واقعى در عالم ، تنها و تنها ذات حق است و بقيّه هر چه هستند واسطه‌اى بيش نيستند : « . . . و اعلم انّه لمّا لم يتصوّر استقلال النّور النّاقص . . . فنور الانوار هو الفاعل الغالب مع كلّ واسطة و القائم على كلّ فيض ، فهو الخلّاق المطلق مع الواسطة و دون الواسطة و ليس شأن ليس فيه شأنه ، على انّه قد يتسامح فى نسبة الفعل اليه . . . » . « 4 » و امّا سابقهء اعتقاد به ربّ النّوع در ميان حكماى قديم : خود شيخ - ره - در اكثر آثارش مخصوصا كتابهاى : تلويحات ، مشارع و مطارحات و حكمة الاشراق ، و بعضى از آثار فارسيش مكرّرا به وجود اعتقاد به چنين مسائلى در نزد حكماى قديم يونان ، مثل : آغاثاذيمون ، هرمس ، فيثاغورث ، افلاطون و نيز حكماى هند و بابل تصريح كرده و مخصوصا بر رأى زردشت و اتّفاق حكماى ايران باستان بر اين مسأله تأكيد كرده است . و ربّ النّوع‌هاى ايران باستان ، مثل خرداد و مرداد و ارديبهشت و اسفندارمذ و غيره را