ازين عبارت معلوم شد كه مراد از عنايت عدم توسّط نور متصرّف است بين الانوار و الاصنام ، و ضمير قوله « 1 » « قصورها » راجع به نور قاهره ؛ يعنى آن نور قاهر كه رب صنم است ، از جهت ضعف نوريّت ، از افادهء نور متصرّف قاصر است . و صنم نيز استعداد قبول تصرّف نور متصرّف ندارد ؛ زيرا كه اين استعداد موقوف است بر مزاج خاصّ كه به اعتدال قريب باشد ؛ و عناصر بسيط مزاج ندارد و مزاج جماد نيز بعيد است از اعتدال نسبت به جميع مركبات ، « و كذا غيرها من مركبات الجمادات » « 2 » عطف است بر قوله : « العناصر » فكأنّه قال و كذا « الانوار القاهرة الّتى توجب » الجمادات من المركبات فان [ [ حكمها حكم العناصر فيما ذكر ] ] « 3 » و از اين تقرير معلوم شد كه ارباب انواع حيوانات و نباتات اشرف است از ارباب انواع عناصر بسيطه و جمادات ، زيرا كه آن ارباب بدون انوار مدبّره تصرّف در اصنام نمىتواند كرد ؛ بخلاف ارباب انواع بسايط و جمادات كه محتاج نيست به انوار مدبّره ، بلكه آن ارباب بذاته به منزلهء انوار مدبّره واقع شده است . تعلّقة نوريتها على امر . [ قوله ] :

« 4 » در اين فصل سه چيز بيان مىفرمايد : يكى عدم تناهى آثار عقول ؛ دويم تناهى آثار نفوس ؛ سيوم آنكه مؤثّر حقيقى بجز از ذات مقدّس حضرت نور الانوار نيست ، و چنانچه مبدأ اوست معاد نيز اوست . [ قوله ] : و لا تظنّنّ أنّ الانوار المجرّدة من القواهر و المدبّرات لها مقدار ، اذ كلّ متقدّر « 5 » برزخى ، فلا يدرك ذاته لما سبق . « 6 » يعنى عقول و نفوس از مقدار - از كلّ مقدار - منزه است ، زيرا كه هر چه مقدور [ است ] برزخى است ، يعنى جسم ما جسمانى است و ادراك ذات خود نمىتواند كرد ، زيرا كه در فصل تفصيلى و اجمالى « 7 » سابقا مذكور شده است كه شرط ادراك شىء ذات خود را ، تجرّد او است از مواد . [ قوله ] : بل هى أنوار بسيطة لا تركيب فيها بوجه من الوجوه ، و كلّها مشاركة فى الحقيقة