مىشود كه الف بعد از حمد نيز حساب شود ، و واضح است كه لفظ ذلك نبايد به حساب بيايد .
هيجدهم « كتابى در نبوت » . نوزدهم كتاب « مقامع الفضل » كه اشهر و اجل و اعظم تأليفات آن جناب و نماينده فضائل و فواضل و وسعت و احاطت و خبرت و تتبع و اطلاع او است و آن را در موقعى كه در رشت بوده چنان كه در ص 3 ديباچه آن فرموده بنام هدايت اللّه خان رشتى تأليف كرده ، و آن به زبان فارسى و زياده بر بيست هزار بيت در مطالب متفرقه كشكول مانند و به ترتيب ابواب كتب فقهيه لكن حاوى حدود هزار و دويست مسئله از مسائل مشكلهء مهمه متفرقه امتحانيه از فقه و تاريخ و رجال و حل غوامض و اشكالات آيات و اخبار و اشعار و ألغاز عديده و غيره است ، كه آنها را عنوان و در آنها بحثى مستوفى نموده و بعضى از آنها سزاوار است هريك به تنهائى رسالهئى گردد مثل خلع و شرائط آنكه در حدود هزار بيت به زبان عربى است با اينكه اسلوب كتاب چنان كه گفتيم به فارسى است ، و بهطورىكه در روضات دارد هيچكس اين مسئله را مانند او ننوشته ، و مثل مسئله مصدق بودن زوجه در علم وى بموت شوهر - غائبش در صورتى كه تهمتى در بين نباشد و آن هم باندازهء مسئلهء سابق و جامع تمام اقوال و مدارك مىباشد ، و مثل مسئلهء قبله كه در آن مراد اهل هيئت را از طول و عرض بلاد بيان نموده و به تفصيلى هرچه تمامتر شرح اقاليم سبعه و ساير لوازم مسئله را ذكر كرده ، و همانا در أواخر محرم سنه 1192 شروع بتأليف آن نموده ؛ و در شعبان همان سال از آن فارغ شده ، و در ص 3 ماده تاريخ تأليف را ( اصار رشت ) و ( مقامع الفضل ) و ( هدايت خان گيلانى ) آورده ، كه هريك از اين سه عبارت 1192 خواهد بود .
و اصار بكسر ، ميخ و طنابى است كه خيمه را بدان مىبندند . و هدايت اللّه خان رشتى مرقوم فرزند حاجى جمال خان بن امير وهاج فومنى و خود از اسخيا و متمولين آن عصر بوده و بعضى از اوقات با سلطان عصر خويش طرفيت مىنموده و بسبب همين حالت در سنه 1200 بقتل رسيده و در كنار درياى انزلى مدفون است .
و ترتيب و تنظيم مطالب آن بدين نحو است كه تمام مطالب كتاب را به صورت سؤال و جواب آورده و شماره هريك را بحروف ابجدى تعيين نموده از « أ » تا « غقصب » كه 1192 و سؤال و جواب آخر و نيز آخر تأليف كتاب است ، سؤال را بعلامت
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 565
مساهمون: ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
ص٥٦٥