تخطي إلى المحتوى الرئيسي

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 419

مساهمون:

ص٤١٩
تعديل مشاهير رجال و بحث و تفتيش و فحص و تدقيق در أحوال مؤلفين و مؤلفات بنقل در كتب سابقين اكتفاء نكرده و خود كاملا در مقام جستجوى آنها برمىآمد ، و ازاين‌رو بسيارى از مؤلفات قدماء از پرده استتار بيرون آمده و مورد دقت و نظر قرار گرفت ، و افادت و استفادت همگانى دربارهء آنها مستقر گرديد ، چنان‌كه خود هم تأليفاتى نظما و نثرا دارد ، و ازبس در امر تأليف ملاحظه و دقت داشته اغلب مسودات او ناتمام و وى را كتابى مدون و مرتب در اصول و فروع نمىباشد ، و اينك صورت آنها : اول اشعار بسيار كه از جمله آنها بندهاى مشهور او در مصيبت حضرت سيد - الشهداء عليه آلاف التحية و الثناء است كه در « روضات : 680 » تعبير از آن بعقود اثنى عشر نموده ، و در « الذريعة 1 : 113 » آن را بعنوان « الاثنا عشريات فى المراثى » ذكر كرده و فرمايد : آنها را العقود الاثنتا عشره نيز مىگويند ، و آنها دوازده قصيده و هر قصيده‌ئى دوازده بيت در مرثيه است ، و در جزو ديوان مخطوط او موجود است ، و در آنها مضامين دوازده بند محتشم را به عربى بنظم درآورده و دوازدهمى تلف شده و يازده قصيده آنها موجود است كه مجموع ابيات آن صد و سى و دو بيت مىباشد ، و نواده‌اش مرحوم آقا سيد حسين آن‌ها را تخميس كرده ، و شرح آنها بنام « سفينة النجاة » و « لؤلؤ البحرين » بيايد ، انتهى . و اين دو شرح هر دو از مرحوم فاضل بسطامى عليه‌الرحمه است كه در ( 1309 ) بيايد ، سفينه مفصل ، و لؤلؤ مختصرى از آن است ، و در لؤلؤ مذكور نيز نوشته كه آن‌ها را در بياضى كه نزد بعضى از احفاد او موجود است يازده بند يافتم هر بندى دوازده بيت ، انتهى . و ديگر منظومه‌ئى در اصول قريب بهفتاد بيت ، كه جماعتى هم آن را از او نمىدانند و چند شعر در أصحاب اجماع ، و چند شعر در عده « كافى » ، و ارجوزه‌ئى در تعريف انار مشتمل بر چهل و شش فرد شعر ، و اين‌ها همه ديوانى گرديده كه به خط خود او چنان‌كه در « الذريعة ج 9 » فرموده در نزد احفادش موجود است . دوم كتاب « الدرة المنظومه » در فقه مشتمل بر كتاب طهارت تماما و از كتاب نماز تا آخر نماز طواف ، نظم آن سنه 1205 مطابق شماره كلمه ( غره ) . در « روضات : 680 » فرمايد : تاكنون مانند اين دره منظومه در جميع متون فقهيه متكثره ما نوشته نشده ، و ازاين‌رو صاحب « جواهر » در دو جلد اول پس از استدلال تام بر مسائل و احكام بذكر آنها مبادرت نموده و آن‌ها را بمنزله نصوص معتبره در مقام