نخستين مقام معرفت دوم است - به تقابل دو نسخه - يعنى نسخه الهى و كونى ، چون دومى صورت اوّلى است ، و هر يك از دومى اثرى است از هر يك از نسبتهاى اسمائى ذات احدى جامع ، و يا اينكه مراد از تقابل ؛ تقابل دو نسخهء عالم و انسان باشد ، چون هر يك از آن دو ؛ صورت حقيقت احديت جامع است ؛ اگرچه از حيث تفصيل و جمع - بين اجمال و تفصيل - با هم اختلاف دارند .
155 / 5 سپس دربارهء تقسيم طبقات كلى اهل سلوك گوييم : آنان آنگونه كه گفته شده است محدود در طبقات و مراتبىاند ؛ يعنى در دايرهء سلوك و غايت و دايرهء وصول و هدايت و دايرهء كمال و ولايت ، و هر يك از اينها را اول و وسط و آخرى است . بنابراين مراتب سلوك مشتمل بر وظايف اسلامى ؛ و مراتب وصول مشتمل بر وظايف ايمانى ؛ و مراتب كمال مشتمل بر وظايف احسانى است ، و هر يك از اين انواع سهگانه مشتمل بر سه درجهاند : اسلام مشتمل است بر آغازيدن از وجوه فرار از اشتغالات بدنى ، و آگاهى بر جهت توجه و روى آوردن به سوى مطلوب ( و اين ) مانند ابواب ( منازل سايران ) است ، و به نهايت رسيدن به جهات تمكّن در اين ( سلوك ) مانند معاملات ( منازل سايران ) است . و ايمان مشتمل است بر آغازيدن از وجوه روى گردانيدن روح از اشتغالات نفسانى ( و اين ) مانند اخلاق ( منازل سايران ) است ، و آگاهى بر جهات توجه به سرّ مانند اصول است . و به نهايت رسيدن به جهات حضور با او مانند اوديه ( منازل سايران ) است . و از اينان كسى است كه مراتب احسان و ولايت و كمال را كه وجوه احديت توجه و سلب ثبوت غير است - همچنان كه در مرتبه « فبى يسمع و بىيبصر » مىباشد - آغاز مىكند و آگاهى بر جهات اثبات آن مانند احوال ( منازل سايران ) پيدا مىكند ، به طورى كه غايب را مانند حاضر و حاضر را مانند غايب قرار مىدهد - همچنان كه در مرتبهء « كأنّك تراه » گذشت - و منتهى به وجوه استغراق در آن مانند ولايات و آنچه بعد آنها ( در منازل سايران ) است مىشود و در آن رفع حجاب و پوشيدگى ( و يا رفع كاف است « 1 » ) .
156 / 5 و آنچه از سخن حضرت شيخ قدس سره در اين جا فهميده مىشود اين است كه
هامش
( 1 ) - مقصود از رفع كاف - در نسخهاى ديگر - كاف « كأنك تراه » يعنى كاف تشبيه است كه چون برداشته شود وحدت حقيقى ظاهر مىشود . م