اسمائى اثر بخش به حسب آنها تعيّن مىيابند و در كيفيت ظهورات آنها اثر مىگذارند ، و گرنه وجود حق واحد است و علم - از آن جهت كه علم است وقتى به او نسبت داده شود - عين او است ، و متعيّن به اراده ؛ غير وجود مطلق نيست كه نه تجزيهبردار است و نه بخش بخش شونده ، بلكه به حكم عين ثابت و در مرتبهء آن متعيّن و اختصاص يافته ظاهر مىشود ، و چون احكام عينى بر او غالب نباشد و هيچ رنگى به احكام مرتبه نپذيرفته باشد ؛ به سبب آن سرّ احديت وجود و حكم اطلاقيش پنهان مىماند و حكم علم ازلى الهى بر اصالتش باقى مىماند و غير اضافهاش به مظهر و تعيّنش به حسب آن برايش تجديد و نو نمىشود .
137 / 5 و اين همان بقاى بر اصل حال ازلى و مظهر آن است كه داراى تقرب تام و عبوديّت محقق است ؛ البته اگر از آن ؛ حكمى كه موجب توّهم تغيير و يا پديد آمدن امرى كه در ازل ثابت نبوده ظاهر نشده باشد ، پس به مقدار كم بودن احكام عين ممكن در صفات و تجلياتى كه اين عين مظهر آن است - ولو نسبت به كسى كه امر را در تجلى كننده ادراك مىكند - عبوديت و تقرب به اين عين تحقق و ثبوت مىيابد ، و به عكس آن ربوبيّت عرضى او كه مستلزم تغيير نقش در آينهء بنده است - به سبب حكم مجلا در تجلى كننده - ظاهر مىگردد ، البته نه مطلقا ، بلكه از آن حيث كه او در اين مجلا - با بقايش از حيث حقيقت بر حال ازليش - ادراك شونده است ، اين را بفهم تا حكم كلى از مجلا و تجلى كننده را كه ذاتا و عرضا حاصل است ؛ و نيز راز عبوديت و ربوبيّت ذاتى و عرضى را در دو طرف بدانى .
138 / 5 و از ويژگىهاى علم اين مظهر كه داراى درجه تقرّب تمام و عبوديت محقق است ؛ معرفت او است به خدا در حال جدا شدن اجزاى جسدش ( و معرفت ) امورى كه بدانها شرف و تقرّب و تمكّنش از تدبير اجزاى جسمانيش ؛ پيش از اجتماع آنها و قبل از تعيّن روح به اين مزاج و به حسب آن - همچنان كه روش و اعتقاد محققان است - ثبوت مىيابد .
139 / 5 اگر گويى : كسى كه هنوز تعيّن نيافته چگونه متصف به علم مىشود ؟
140 / 5 گوييم : عدم تعيّن جزئى او به اين مزاج عنصرى منافى تعيّن روحى كلى كه ملاك علم و غير علم از صفات ديگر مىباشد نيست ، براى اين كه ارواح كاملان با اين كه به اعتبار عام مشترك ؛ جزئى ناميده مىشوند ؛ ولى برخى از آنها ( ارواح ) از جهت وصف و ذات
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 699
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٦٩٩