70 / 5 و يا اين است كه در فضاى اسم « ظاهر » و در مراتب جزئى حقيقى و اعيان خارجى ؛ براى دو چندان شدن حكم جمع و تركيب واقع مىشود ؛ دو چندان شدنى كه حكم نسبت تفصيل - آن نسبتى كه حق تعالى از آن حيث « مفصل » ناميده مىشود - ايجاب مىكند ، در اين صورت ارتباطات - اگر متبوع باشند - به نام مناسبات صورى جسمانى طبيعى ناميده مىشوند ؛ و اگر تابع باشند ؛ به اعتبار تحوّل و ديگرگون شدن ذات در آنها ؛ احوال ناميده مىشوند ؛ و به اعتبار قيام آنها به ذات - صفات - و به اعتبار عارض بودن غير دائم آنها - اعراض - و به اعتبار عارض بودن دائم آنها و امثال اينها - لوازم - ناميده مىشوند ، و به اين دو اسم - يعنى « ظاهر » و « مفصل » - صورت عالم شهادت و حس استناد دارد ؛ مانند استناد آن چه از عالم معنوى و عقلى و مثالى و حسّى كه پنهان است به اسم « باطن » و « مدبر » و اين اسماء چهارگانه از اصول حجابهاى مرتبهء جمعاند ، يعنى از اصول تعيّنات نسبى كلىاند كه تمام نسبتها در تحت اينها مندرجاند .
71 / 5 اگر گويى : وقتى هر حقيقت كلى مطلق اسمى در مرتبهء كمال اطلاقش عين مرتبهء جامع باشد ؛ ظهور آن نيز عين ظهور حقيقت جامع مىباشد ، بنابراين احكام مظاهر و صور آنها از كجا اختلاف پيدا مىكنند ؟
72 / 5 گوييم : براى اين است كه حكم در هر مرتبهاى خاص نخستين چيزى است كه حكمش از نسبتها در مراتب ظاهر مىشود ، و آن حقيقت اسمى است كه اوّلين ميل ظهور از آن صادر گشت و باقى به قوهء حقيقت جامع آن را پيروى و دنبال كردند ، با اينكه همه از همه خالى نيستند ولى اين ميل اول ؛ تعيّن يافت ، و خداوند به خصوصيت قابليت جمعيّت مركب در هر مرتبه دانا است ، چنانكه حضرت شيخ قدس سره در تفسير مىگويد : اثر از مراتب به دو اعتبار حصول پيدا مىكند : يكى حكم جمع الهى احدى سارى ؛ و ديگرى اعتبار « اغلبيّت » كه تابع ( نسبتهاى ) اوّليّت است ، براى اينكه غلبه به سبب احاطه است و به واسطهء اوّليّت ظاهر مىگردد و خاتمه عين سابقه و انجام همانند آغاز است ، بنابراين موجودات كه عبارت از حروف نفس رحمانىاند به حسب مراتب پنجگانهء كلى - از حيث حكم تركيبى و سرّ جمعى كه بدان رنگ مىگيرند و اثرش سارى و جارى مىشود - تداخل و امتزاج دارند ؛ و غلبه و ظهور
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 677
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٦٧٧