62 / 5 اين سخن حضرت شيخ قدس سره بود ، و ما گفتيم كه اين بيان حال اهل مرتبهء اوّل كمالى است نه بيان حال مرتبهء اكمليت و نه بيان حال مرتبهء تكميل كه حضرت شيخ قدس سره در تفسير « صراط المستقيم » گفته : اوّلين مقام ولايت و كمال ؛ مرتبهء « كنت سمعه و بصره » است ؛ و بين آن و بين كمالى كه اختصاص به صاحب احديت جمع دارد مرتبهء نبوت است و سپس رسالت و سپس خلافت مقيّد است نسبت به امّتى خاص ؛ پس از آن خلافت عامه است و بعد از آن كمالى كه متضمّن استخلاف و توكيل ( خليفه و وكيل معين كردن ) از خليفهء كامل - از جانب پروردگارش - مىباشد ، و هر كس كه تحقق به كمال يافت بر تمام مقامات و احوال بلندى مىيابد ، سپس گوييم : اين مراتب كمال است ، حال گمانت به درجات اكمليّت كه آن سوى كمال است چه مىباشد ؟ پايان سخن حضرت شيخ قدس سره .
63 / 5 و آنچه از اين مطلب روشن مىشود اينكه : مراتب ولايت مطلق كمال است و پايان آن مرتبهء كمالى است كه اختصاص به صاحب احديت جمع دارد و مراتب اكمليت بعد از اين است و از جملهء آن مرتبهء تكميل مىباشد ، پس مناسب آن اين است كه آنچه از درجات تجلى ذاتى تا پايانش كه بيان شد حمل بر منتهى درجات كمال و غايت تامّى كه پس از آن درجات اكمليت و تكميل است شود ، چنان كه حضرت شيخ قدس سره گفته : پس از استخلاف حق و استهلاك در او و از جهت عين ؛ و بقا از جهت حكم - با جمع بين دو صفت تمحّض ( خلوص ) و تشكيك - هيچكس را در آن چشمداشتى نيست .
64 / 5 سپس گوييم : اين چيزى كه گفتيم تحصيلش بر طالب مذكور واجب و لازم است ، رازى است كه بر حضرت شيخ قدس سره در سال ششصد و سى - و يا ششصد و سى و يك هم چنان كه ( در نفحات ) بيان داشته - به طور مجمل و پوشيده گشاده و كشف شده است ، و آنچه كه بيانش پيش از اين گذشت مانند مقدماتى است براى گشودن اين قفل و پوشيدگى و تفصيل اين مجمل و فشردگى ؛ از آن حيث كه انسان همان علّت غائى است كه مقصود از كون و وجود مىباشد ، و گشودن و كشف آن عبارت است از تحصيل علومش كه فراگير آنها است ، و تفصيلش استجلاى انسان و كشف و شهودش است مر اين امر را در ذات خود به گونهء مشخص و معيّن ؛ بدون آميزش به غير آن و يا به شبههاى . از خدا مىخواهيم كه تمام سختىها را آسان كند .
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 674
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٦٧٤