وصفى از آن ( جمعيت ) - بودند ، و حكم اين اثر پنهان در اذواق او ( انسان كامل حقيقى ازلى ) كه تعلق به طرف ولايتش دارد و خبر دادنهايش - كه تعلق به طرف نبوتش دارد - ظاهر گشت ، و هر كدام از آنها به نام خليفه و كامل و اولى العزم ناميده شدند ، و از شأن او ( انسان كامل حقيقى ) صبر و پايدارى و ثبات در نقطهء وسط بين حق و خلق است تا مدد و كمك را از حق تعالى به سبب جهت حقىاش كه حكمش ظاهر و آشكار است بگيرد و از جهت خلقىاش به خلق بدهد و به هيچ طرفى تمايل و انحراف نيابد ، و هر خليفهء كاملى را بايد از جانب حق تعالى ميزانى كلى - براى حفظ كلمه و حكم وحدت و عدالت - بر جانب خلقى بودنش در ذات خود و در كسى كه مدد و كمك وجودى يگانه را به واسطهء او مىگيرد باشد ، براى آنكه احكام امكانى و آثار نفسانى و شيطانى بر او وارد نشود ، و اين ميزان را شريعت نامند .
13 / 5 و اگر ( اين ميزان ) قانونى كلى كه مشتمل بر تمام آنچه حقيقت اين كامل و وجود او بر آن اشتمال دارد باشد ، يعنى از اذواق و اخلاقى كه رساننده به حق تعالى هستند ؛ يعنى از حيث اجمال حقيقتش در صورتش و يا از حيث تفصيل آن ( صورت ) به صورت كسانى كه از جهت حقيقت و وجود تحت حيطه و فراگيرى اويند ، اين ميزان همان كتاب عزيز و ارجمندى است كه بر او فرود آمده است .
14 / 5 و اگر ميزان - به نسبت - جزئى باشد ؛ آن شرعى است كه به هر پيغمبر و رسولى كه اصلش اين ميزان قولى كلى است نسبت دارد ، براى اينكه غير كاملان از انبيا و رسولان ؛ حقايق و وجودشان از حقايق كاملان و وجودشان منشعب و متفرّع شده است ، بنابراين نسبت كاملان به آنان از جهت حقيقت و وجود ؛ مانند نسبت اجناس است به انواع ، همچنان كه نسبت كاملان به حقيقت الحقايق - كه همان برزخيت نخستين است - و به تجلى اوّل كه عبارت از باطن وجود و نور احمدى است ؛ نسبت انواع و اجناس است به جنس عالى ، پس در هر مدت از سلطنت دورهاى از ادوار اين مظاهر كوكبى ؛ خليفهاى از كاملان ظاهر مىگردد ، و بايد كه در مدت سلطنت دورهء هر خليفه و اولى العزمى هفت مظهر براى اين حقايق داراى اصول هفتگانه - از حيث غلبهء حكم اختصاصى آنها - بر مثال ابدال هفتگانه در اين امّت محمّدى ظاهر گردد ، و چون هر يك از كاملان هفتگانه مظهر حكمى كلىاند كه حكم هر امرى از امور
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 661
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٦٦١