تجلى دوم است و مشتمل بر تمام اسماء او بالفعل ، تحقق يابد ، يعنى از حيث قلب مضاف به مظهر و صورت انسانى ؛ و اين قلب و صورت دو مظهر همانند هماند از حيث معنى و صورت به برزخ دوم - براى جمع تفصيلى - پس از آن ظهور تجلى دوم است براى خودش از حيث آن مظهر و قلبش ، يا به او و به گوش او و چشم او در او ، در اين صورت شهود مفصّل است در مجمل ، و يا به او و به گوش او در آنچه كه از او خارج شده ؛ در اين صورت شهود مجمل در مفصل مىباشد ، اين براى آن است كه بدان ؛ بازگشت هر اسمى از ائمه و اصول هفتگانه - پس از تحققش به كمال اختصاصى و تفصيلى خود - به اصل خودش كه اقتضاى اجمال و جمعيت آن را دارد تحقق و ثبوت يابد ؛ تا جامع بين دو كمال اختصاصى و جمعى باشد ، و تجلى دوم با اين كمالات به اصل خودش كه تجلى اول است بازگردد .
11 / 5 پنجم اينكه : چون خصوصىترين خواص صورت انسانى سخن و نطق ظاهرى و باطنى است كه در ديگر صور يافت نمىشود ؛ از اينروى آغاز سلطنت ادوار مظاهر اسماء - براى تحقق كمال استجلا - مظهر قولى و سخن بود ؛ بنابراين تجلى دوم از حيث اسم « قائل - سخنگو » - به حكم محبت اصلى و به حركت درآوردن آن مر مفاتيح را به حكم سرايت در آن پس از تحققش به كمالات اختصاصى آن - اقتضاى سرشتن طينت و نهاد آدم عليه السلام را كرد . براى اينكه تمامى اين مظاهر اجزاى « يد - دست » است كه تسويهء آدم عليه السلام نسبت به آن دارد ، سپس در او - بدون واسطه - از روح اعظم خود دميد ، و چون اثر اسم « قائل » در او قوىتر بود ؛ از اينروى اختصاص به آگاهى بخشيدن اسماء به فرشتگان يافت ، و موقف او برزخيت آسمان دنيا ؛ به واسطهء همسايگى ستارهاى كه اختصاص به مظهريت « قائل » دارد مىباشد ، و در آن بيت عزّت است كه عبارت از محل فرود آمدن تمام قرآن و غير آن مىباشد .
و صورت آدم كه جامع بين تمام كمالات است ، اصل و منشأ تمام صور انسانى با همين كيفيت و خطوط مىباشد ، همچنان كه معنى محمد صلى الله عليه و آله و حقيقت او كه حقيقت الحقايق است منشأ و اصل تمام حقايق و ارواح انسانى و غير انسانى مىباشد .
12 / 5 ششم اينكه : به شمار حقايق هفتگانه - از جهت اجمالشان - اصول مظاهر انسانى تعيّن يافت كه قابل تابناك كردن تجلى دوم با جمعيتش - با اثرى پنهان از اختصاص به
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 660
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٦٦٠