فرموده : اجابت خداوند نسبت به تو سريعتر است تا دعا كردن تو او را ، و اين مقام فوق مقام مطاوعت و فرمانبردارى است ، براى اينكه مطاوعت مبادرت كردن است به اطاعت اوامر و فرامين كه در پى خشنودى حق تعالى و قيام به حقوق او را به مقدار استطاعت و توان در پىدارد ، چنانكه پيغمبر صلى الله عليه و آله در جواب عمويش - جناب ابو طالب هنگامى كه به آن حضرت گفت : اى محمد ! پروردگارت چه زود آرزويت را برآورده مىكند - فرمود :
تو هم اى عموى گرامى اگر اطاعتش را كنى برآورده مىكند .
1052 / 4 اما مقام كمال مطاوعت بازگشت به كمال مواتات ( موافقت ) بنده دارد ، يعنى از حيث حقيقتى كه حق تعالى از او به واسطهء ارادهء نخستين كلى « 1 » كه متعلق به حصول كمال جلا و استجلا مىباشد دارد ، براى اينكه آن موجب ايجاد عالم و انسان كامل است كه وى عين مقصود و مشخص شدهء خداوند است ، و هرچه جز او ؛ مقصود به طريق تبعيّت و به سبب او مىباشد ، به جهت آنكه آنچه مطلوب ؛ جز بدان حاصل نمىشود ؛ خودش مطلوب است .
1053 / 4 اما انسان كامل به واسطهء ذات خودش مراد است ، چون مجلاى تام حق تعالى است كه حق - از حيث ذات و تمام اسماء و صفات و احكام و اعتباراتش آنگونه كه خودش را به خودش مىداند و بر آن از اسماء و حقايق معلومات و اعيان موجوداتش درنورديده شده - به او ( انسان كامل ) ظاهر مىگردد ، بدون تغييرى كه موجبش نقص و نارسايى قبول بوده و يا اشكالى در آينگى او باشد ، و هر كس شأنش اين است ، ارادهاى كه جداى از ارادهء حق تعالى باشد ندارد ، بلكه او آينهء اراده و ديگر صفات پروردگارش مىباشد ، در اين صورت دعاى او در ارادهء او كه مغايرتى با ارادهء پروردگارش ندارد مستهلك است و آنگونه كه ارادهء حق تعالى است واقع مىشود ، چنانكه فرمود :
فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ
، يعنى : هرچه بخواهد مىكند « 2 » ( 16 - بروج ) .
هامش
( 1 ) - مقصود از اراده كلى اقتضاى ظهور است به اعتبار نسبتش به حقيقت جامع كه مرتبه احديت جمع و حقيقت الحقايق مىباشد و به نام محبت ازلى ناميده مىشود كه باعث بر ظهور است و متعلق به كمال جلا و استجلا كه حصول اين كمال موقوف بر ظهور عالم است بهگونه تفصيل و ظهور انسان كامل - مجمل پس از تفصيل - پس ارادهء نخستين كلى عبارت است از اقتضاى باطن حقيقى كه از آن تعبير به « كنت كنزا مخفيّا » مىشود و ظهور تعبير به « ان اعرف » و ميل حبّى و طلب الهى صورت اين اقتضا است ، و اين اقتضا و طلب و ميل عبارت از « احببت ان اعرف » مىباشد .
( 2 ) - يعنى اين بندهء كامل هرچه او بخواهد انجام مىدهد و يا حق هرچه اين بنده بخواهد انجام مىدهد .