1043 / 4 سوم از قواعد سرعت اجابت - پس از آنچه كه از توجه احدى و درستى تصور و دوام فرمانبردارى گذشت - اينكه : مطلوب به زبان تمام استعداد باشد ، چون فيض مقدس موقوف بر آن است .
1044 / 4 چهارم اينكه زبان حال در مرتبه ؛ پائينتر از زبان استعداد است ، براى اينكه اين قسمى از اقسام آن است ، چنان كه گوييم : شأن و آن ( لحظه ) الهيين مدخليت در تمام استعداد دارد .
1045 / 4 اكنون در تفصيل حكم مطلوب به زبان حال گوييم : هنگامى كه بر بنده از شئون حق تعالى امرى از تجلى و يا خطاب و يا كلام - به امر و يا نهى و يا غير اين دو - وارد شود ، اين حال بيرون از اين نيست يا بر كسى كه به معرفت حق و شهود او تحقق تام نيافته وارد مىشود و يا بر تحقق يافتهء بدان ، پس اگر بر غير محقق وارد شود ، يا اين است كه وارد ؛ مناسب آن چيزى است كه زبان طلب و علم او آن را درخواست كرده و يا اينكه نيست ، پس اگر مطابقت پيش از آنكه وارد شود و بهرهمند بدان شود و اجابت و پاداش تحقق يابد ظاهر شود - اگرچه مناسبت ظاهر نشده باشد - گمان مىبرد كه محروم است ، و بسا مىشود كه نمىپذيرد و سرگردان و دودل و اندوهگين مىشود .
1046 / 4 و اگر بر محقق متمكن وارد شود ؛ و شكى نيست كه او داناى به مناسبات حقايق و زبانهاى آنها و درخواستها و اختلافات آنها مىباشد ، پس اگر تناسب حصول پيدا كرد ؛ مىداند كه زبان طلب ظاهر مناسب طلب حالى استعدادى ذاتى است ، از اينروى اجابت به گونهء معلوم و مقصود واقع مىشود ، و اگر تناسبى نيافت ؛ ناظر در احوال ذاتش مىشود و حقايق آن را كه نشأه ( انسانيش ) حاوى آن است - يعنى از عوارض و لوازم كه به حسب آن ( لحظه ) و شأن الهيين لازم آن است - جستجو مىكند ، و مىداند كه حق تعالى حكيم است و هيچكس را آنچه كه استحقاق ندارد و زبان نوعى از انواع طلبش آن را درخواست ندارد نمىبخشد ، پس اگر امكان آن را يافت كه حقيقت طلب كنندهء اين امر وارد و يا تجلى و يا غير اين دو را بشناسد ، آن را ( حقيقت را ) آماده براى قبول آن ( امر وارد ) مىكند و از احكام مخالفات آن رهائيش مىبخشد و در عبوديت حق تعالى - از حيث مرتبهاى كه از آنجا وارد
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 621
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٦٢١