1041 / 4 اگر گويى : آيا مگر عدم اجابت و محروم شدن مذكور در اين اقسام منافى بيان شيخ اكبر رضى الله عنه در فص شيثى نيست كه گفته : اگر استعداد او اقتضاى سئوال نكردى سئوال نمىكرد ، و گفته : شتاب كردن در آنچه كه خواسته شده و تأخر در قدر معين ، نزد خداوند است ، و چون سئوال با وقت موافق افتاد ؛ در اجابت شتاب مىكند و چون وقت - يا در دنيا و يا در آخرت - تأخر يافت ؛ خواسته شده به تأخير مىافتد - نه اجابتى كه از جانب خداوند لبيك مىباشد - .
اين مطلب را جندى شرح كرده و گفته : خداوند بر خودش اجابت را لازم شمرده و فرموده :
ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ
، يعنى : مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم ( 60 - غافر ) و هيچ وفا كنندهء به عهد و وعدهاش چون خداوند متعال نيست ، و چون بندهاى او را بخواند ؛ در جا او را به لبيك اجابت مىكند ، و اين در مقابل آن لبيكى است كه بنده هنگام خواندن او مىگويد ، ولى خداوند چون تأخر ظهور استعداد حالى را براى حصول خواسته شده مىداند ؛ او را در حال ؛ آنچه بر كمال قابليت و استعداد ياريش مىكند آماده مىسازد و براى قبول تجلى اجابت در عين خواسته شده آمادهاش مىكند ، بنابراين هر دعايى از هر دعا كنندهاى كه خدا را مىخواند اجابت شده است و موقوف بر تمام استعداد مىباشد ،
فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ وَ خَسِرَ هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ
، يعنى : و چون فرمان خدا بيايد كار به حق فيصله يابد و در آن هنگام دروغگويان زيان بينند . ( 78 - غافر )
1042 / 4 گويم ؛ آرى ! منافى آن نيست براى اينكه مقصود از محروم شدن در اينجا محروم شدن از عين خواسته شده است ، بنابراين اجابت - به واسطهء آنچه از اقسام اجابت كه بيان شد - منافى آن نيست ، يعنى از اجابت به سبب بدل آنكه در وقت براى او بهتر است و يا به سبب معاوضهء بعد وقت و يا به سبب پوشيده شدن گناهان و يا محروم شدن در دنيا ، بنابراين اجابت به لبيك و امثال آن و تأخير انداختن آن تا قيامت منافى آن نيست ، چون اين را حضرت شيخ قدس سره در اقسام اجابت بيان داشته است « 1 » .
هامش
تغييراتى هستند كه بدانها احكام و صورتش آشكار مىشود ، و آن هميشه دائمى و سرمدى بر حال خودش ثابت و برقرار است ، و گاهى نيز به مقام عنديت ( نزد او ) نسبت داده مىشود ، چنانكه فرمود ( ص : ) نزد پروردگارت نه شب است و نه روز . نقل از ترجمه اصلاحات الصوفيه كاشانى - ترجمه مترجم - .
( 1 ) - ممكن است از مطلب : يعنى از اجابت به سبب بدل . . . تا اينجا حاشيه بوده باشد كه وارد متن شده است . م