1036 / 4 ششم اجابت از جانب حق تعالى است : و آن عبارت است از تعين علم حق سبحان ؛ و اثر آن تعيّن دربارهء طالب - به اعتبار آنچه از توجه مذكور با تفاصيلش از جانب او ( طالب ) مىباشد - چون آنچه كه از جانب خداوند سبحان مىباشد ؛ به حسب آنچه از جانب طالب مىباشد تعيّن مىپذيرد .
1037 / 4 حضرت شيخ قدس سره در تفسير گويد : اجابت انواعى چند دارد : نخست اجابت در عين مسئول است و بذل كردن آن بر تعيين ( مدت ) بدون تأخر و يا پس از زمانى . دوم اجابت كردن است به واسطهء معاوضهء در وقت و يا پس از زمانى . سوم اجابت نتيجهء آن است كه گناهان را مىپوشاند و شريعت بر اين آگاهى داده است . چهارم اجابت به واسطهء لبيك گفتن و يا آنچه كه به جاى آن و تعبير از آن مىشود است . پايان سخن حضرت شيخ قدس سره .
1038 / 4 گوييم : براى سرعت اجابت و كندى آن پس از اينها كه گفته شد قواعدى چند است :
1039 / 4 نخست اينكه طلب به غير زبان استعداد ؛ و آنچه آن را به حكم غالبتر بودن يارى مىكند و با آن جفت مىشود در پى دارد ، چون تأخر ظهور حكم اين شرطها موجب تأخر اجابت از زمان طلب و يا محروم شدنش از اجابت مىباشد ، و حاصل آن موقوف بودن اجابت است بر تمام استعداد .
1040 / 4 دوم اينكه تقيّد به بعضى مطالب و مقامات مشخص - با حجاب و پوشيدگى - غالبا موجب طلب آنچه كه حصول پيدا نمىكند و يا اينكه حصولش تأخر مىپذيرد مىگردد ، اما با كشف اينگونه نيست ، زيرا كشف مانع از طلب آنچه كه حصول پيدا نمىكند - مگر بوجه گذشته - مىشود ، و همينطور معرفت و سراح ( يعنى آزاد بودن از بعضى مطالب و مقامات مشخص ) - يعنى عدم تقيد - اقتضاى آن دارد كه جز آنچه حصول پيدا مىكند و غالبا ناگزير است طلب نكند ، اگرچه حكم آن « 1 » ( لحظه ) و يا شأن اقتضا كنندهء ( الهيين ) - به واسطهء تأخر تمام استعداد او - تأخر داشته باشد .
هامش
( 1 ) - آن دائم عبارت است از امتداد حضرت الهيّت كه در آن ازل در ابد مندرج است و هر دو - به واسطهء ظهور آنچه كه در ازل بر آنات ابد است - در وقت حاضر ، و هر آنى از آنها مجمع ازل و ابد است ، و ازل و ابد و وقت حاضر بدان اتحاد مىيابند ، از اينروى بدان باطن و اصل زمان گفته مىشود ، زيرا آنات زمانى نقشهايى برآنند و