فرموده :
وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
، يعنى : نزد پروردگار تو يك روز مانند هزار سال از اينها است كه مىشمارند ( 47 - حج ) و نيز پنجاه هزار سال است و آن ايام ذى معارج است كه در سورهء معارج آمده است « 1 » . آن از اختلاف احاطهء حكم اسم و يا مرتبهاى است كه روز و يا حركت معين اين روز ؛ به روز نسبت مىدهد ، پس هر اسمى از اسماء الهى به حكم و يا حكم مرتبهء آن ستاره و فلكى مستند است كه داراى دورى مخصوص مىباشد ، پس مدت يك دور يك روز براى اين اسم مثلا بيست و هشت روز است كه ما آن را براى اسمى كه روحانيت قمر مستند بدان است برمىشماريم ؛ و بر اين قياس ( خورشيد و ديگر ستارگان ) .
899 / 4 و براى روشن شدن اين مطلب به تمامه آنچه را كه شيخ اكبر رضى الله عنه در كتاب فتوحات در باب هفتم دربارهء آغاز ( تكوين ) جسوم انسانى بيان داشته نقل مىكنيم و آن اينكه گويد : بدان كه خداوند ياريت كند : چون از عمر عالم طبيعى كه مقيد به زمان است و محصور و محدود در مكان ، هفتاد و يك هزار سال از سالهاى معروف در دنيا گذشت ، و اين مدت يازده روز از روزهاى غير اين اسم و از روزهاى ذى معارج كه يك روز و دو پنجم روز است مىباشد و در اين ايام تفاصيل به پنجاه هزار سال و هزار سال « 2 » واقع مىگردد ، پس كوچكترين روزهاى آن روزى است كه حركت فلك محيط آن را آماده مىسازد ؛ و آن به واسطهء حكمش بر آنچه كه در داخلش از افلاك مىباشد هست ، چون حركت آنها ( افلاك ) قسرى و اجبارى است و براى هر فلكى حركتى طبيعى - با اين اجبارى در يك وقت و همزمان - مىباشد « 3 » ، و هر حركت طبيعى را در هر فلكى روزى مخصوص است كه مقدارش با روزهاى فلك محيط شمرده مىشود ، پس كوچكترين روزهاى ستارگان - كه بيست و هشت روز است كه شما مىشماريد - مقدار قطع حركت قمر است ، و همينطور هر ستارهاى را روزى مشخص شده است كه به مقدار تندى حركات آن ( تا شمار سالها حساب و دانسته شود )
هامش
( 1 ) - خداوند مىفرمايد :تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ، يعنى : فرشتگان و روح در روزى كه اندازه آن پنجاه هزار سال است سوى او بالا مىروند ( 4 - معارج ) . م
( 2 ) - يعنى پنجاه و يك هزار سال . م
( 3 ) - پس مشخص شد كه براى هر دو حركت در يك وقت ؛ حركت طبيعى و قسرى اجبارى است ، و شايد اين روزها به اعتبار حكم فرشتهاى كه مسلط بر هر برجى از اول ميزان تا پايان اسد است باشد .