است : مأمور بدان امر ؛ از آسمان به واسطهء وحى تدبير كارها را مىكند ، سپس به سوى او آن گونه كه مورد رضايتش است بالا نمىرود - مگر در زمانى طولانى - به واسطه اندك بودن اخلاصداران و كمى عمل خالص .
810 / 4 سپس گوييم : لوح محفوظ مظهر اسم « مفصل » است ، چون نفس كلى است و هر نفسى كه تحت آن است رشحه و نمى از آن و شعاعى از اشعات آن مىباشد ، و نيز داراى تفصيل - مانند تدبير به رقايق اين جزئيات - است ، لذا عالم لبريز به تفاصيل تدبير آن است ، يا به صورت كلىاش ؛ و آن عبارت از نفوس كاملان - غير پيغمبر ما صلى الله عليه و آله - مىباشد ، چون نفس شريف او تفصيل قلم است . و يا به صورت جزئيش ؛ مانند ديگر نفوس تدبير كنندهء جزئيات ، چون شأن وى اين است كه كلّى را به صفت كلى آن ؛ و جزئى را به صفت جزئيش كامل مىكند ، و مظهريت او - همانگونه كه گفته شد - به اعتبار وجه چهارم از وجوه ششگانه پيشين او است كه از آن جهات ششگانهء عالم پديد آمد و هفتمين آنها جامع آنها است ، و آن وجه تنزّل و ظهور او است به صور موجودات مفصل مثالى و حسّى ؛ تا پائينترين دركات جزئى - براى تحقق و ثبوت جلا و استجلا - و به اين اعتبار آن ( لوح محفوظ ) كتاب مبين فعلى است كه بيانش گذشت و مقصود از سخن الهى كه :
وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ
، يعنى : هيچ تر و خشكى نيست مگر آنكه در كتاب مبين است « 1 » ( 59 - انعام ) و :
تِلْكَ آياتُ الْقُرْآنِ وَ كِتابٍ مُبِينٍ
، يعنى : اين آيههاى قرآن و كتاب مبين است ( 1 - نمل ) اين ( كتاب مبين فعلى ) مىباشد .
811 / 4 سپس گوييم : حقايق طبيعت عبارت است از حقيقتى كه بر كيفيات چهارگانه حاكم است و داراى دو اعتبار مىباشد :
812 / 4 اعتبار نخست آنكه از آثار توجهات ارواح عالى - به موجب احكام پيشين از ائمه چهارگانه اسماء كه عبارت از حيات و علم و اراده و قدرتاند - مىباشد ، به اين اعتبار محل اجتماع ارواح تمثّل يابنده به صور مثالى ؛ و محل تعيّن عالم مثال ؛ به موجب اين توجهاتى
هامش
( 1 ) - مراد لوح محفوظ است ، كتاب مبين قرآن نيست ، همچنان كه برخى پنداشتهاند . م