به حسب مراتب مترتب مىشود و به انسان و به پائينترين دركات جزئى حسى منتهى مىگردد و از تعين اول آغاز مىكند ، پس محسوسات مظاهر مثاليات و روحانياتاند و اشباح مظاهر ارواح و ارواح مظاهر معانى و حقايق ؛ و آنها مظاهر نسبتهاى اسمائى و علمىاند كه تفصيل تعيّن دوماند و مرتبهء و احديّت مشتمل بر تمام آنها است ، و آنها مظهر تعين اول و وحدت حقيقى مطلقاند كه جامع واحديت و احديت مىباشد ، و آن اولين مظهر غيب الهى مطلق مىباشد ، از اينروى حضرت شيخ قدس سره در تفسير آن را اوّلين مراتب شهادت از جهت نزول و تركيب ؛ و آخرين آنها از جهت عروج و تحليل ناميده .
795 / 4 مقدمه سوم اينكه : مظاهر كلى خاص حقايق كلى اصلى ؛ و جزئى خاص جزئى است ، و خلاصه آنكه مظاهر حكايت كنندهء ظاهرها هستند - به آنچه كه بر آن هستند - حتى مىگوييم : آنها عين آنهايند از جهت ذات و حقيقت ، و غير آنهايند به واسطهء نسبت ظهور و تعين مرتبتى .
796 / 4 حضرت شيخ قدس سره در فك فص محمدى ( از كتاب فكوك ) گويد : بدان كه هر پيغمبرى مظهرى از مظاهر حق تعالى است ، ولى از حيثيّتى مخصوص كه نسبت به حق تعالى از حيث آن اسمى تعين مىپذيرد ، و شأن آن اين است كه آن موجود جز از آن حيثيت استناد به حق پيدا نمىكند ، و شأن هر موجودى چنين است ، جز آنكه انبياء و بزرگان اوليا مظاهر اسماء كلىاند كه نسبت آن اسماء كلى به اسماء بقيهء موجودات و عموم مردمان ؛ نسبت اجناس و انواع است به اشخاص ، به اين سبب بين انبياء و اولياء تفاوت در احاطه و فراگيرى حاصل آمد ، و پيغمبر صلى الله عليه و آله در حديث قيامت بدان اشاره كرد و فرمود : پيغمبرى مىآيد و با او دستهاى همراه است و پيغمبر ديگرى مىآيد كه با او دو نفر همراهند و پيغمبرى مىآيد كه با وى يك نفر همراه است و پيغمبر ديگرى مىآيد كه با او هيچ كس همراه نيست ، و نهايت كوشش بزرگان از اهل الله اين است كه ارتباطشان به حق تعالى - در قوس صعود - منتهى به تعين اول شود كه پائينتر از احديت ذاتى بوده و جامع تمامى تعينات مىباشد . جز آنكه شأن پيغمبر ما صلى الله عليه و آله و كاملان از وارثان او كه با تعيّن اول است مخالف شأن غير آنان از انبيا و اوليا و جز آنان مىباشد ، يعنى اين تعيّن غايت
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 545
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٥٤٥