علم در آنان ( مهيّمان ) مىباشد ، و آن فقط علم به پديدآورندهشان است و بس .
782 / 4 سپس ( امر الهى ) به مرتبهء لوحى نفسى فرود مىآيد ، چون آن تفصيل مرتبهء قلمى است .
783 / 4 و همينطور به واسطهء حركت غيبى به مرتبه طبيعت فرود مىآيد و سپس به جسم كل كه ظاهر در عرش است و پس از آن به كرسى و بعد به آسمانها و . . . عناصر و مولّدات ( سهگانه ) تا مىرسد به انسان .
784 / 4 اگر گويى : عناصر در ترتيب ايجادى بر آسمانها پيشى دارند ، چگونه در ترتيب فرود آمدن امر از آنها تأخر پيدا مىكنند ؟
785 / 4 گوييم : براى اينكه ترتيب فرود آمدن امر پس از قرار گرفتن وجود و استوارى آن و اجزاى عالم مفروغ از آن بودن ؛ بعينه ترتيب ايجاد نمىباشد ، چنانكه خداوند فرموده :
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ
، يعنى : او است كه هرچه در زمين هست يك سره براى شما آفريد ، سپس به آسمان پرداخت ( 29 - بقره ) و فرموده :
ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ
، يعنى آنگاه به آسمان كه دودى بود پرداخت ( 11 - فصلت ) آرى ! گسترش زمين پس از تسويه و پرداختن آسمانها است ، چنانكه فرموده :
رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها
، يعنى : سقف آن را بالا برده و آن را به پرداخته است و شبش را تاريك و روزش را روشن و پديد كرده و پس از آن زمين را بگسترده است ( 28 - 30 - نازعات ) و حاصل - خدا داناست - اينكه : عناصر بسته شده بودند ، و اگر در عنصر اعظم متمايز و طبقهوار روى هم چيده بودند بر مادهء بسته شدهء آسمانها پيشى و تقدّم داشتند ، چون دوّمى دودى است كه از اوّلى برخاسته ، و آسمانها - حال بازشدن بستگى و پس از آن در فرود آمدن امر - بر زمين تقدم و پيشى داشتند .
786 / 4 حال گوييم : و چون امر الهى منتهى به صورت انسان شد ؛ از صورت او - براى اهل كمال در حال حيات به واسطهء عروج تحليلى و جدايى از رنگهاى مراتب استيداعى و دگرگونىها و تطورات - بازگشت به حقيقت كمالى كه اختصاص به او دارد و به نام حقيقت الحقايق ناميده مىشود كرد ، همينطور بالا رفتنى است برعكس فرود آمدن به صورت دايرهاى