كامل كه داراى حكمى دائمى است ؛ تا برسد به آن جايى كه قلم از علم پروردگارش در خلقش آن چه نوشت ، و خداوند پس از آن و پيش از آن هرچه را كه بخواهد حكم مىكند و از شأن خودش آنچه را كه دربارهء تمام موجودات بخواهد پس از مرگ تا مراكز تعينات اصلى و مبادى اولى آنها پديد مىآورد ، و آن حقيقت جامع و مرتبهء علمى است ، زيرا پايان كار مطلقا عين سابقه پيشين است .
787 / 4 و حضرت شيخ قدس سره در تفسير اشاره به فرود آمدن در مراتب استيداع كه به نام معراج تركيب اول و ارتقاء انحدار ( بالا رفتن فرود آمدن ) ناميده شده كرده و گفته : انسان پيوسته در مراتب استيداع عامل و مباشر است ، يعنى از هنگام جدا كردن اراده او را از پهنهء علم - به اعتبار نسبت ظاهر بودنش نه نسبت ثبوتش - و تسليم كردنش ( يعنى اراده ) او را به قدرت ، سپس تعين يافتنش در قلم اعلا و پس از آن در مقام لوحى و بعد در مرتبهء طبيعت و بعد از آن در عرش و پس از آن در كرسى و سپس در آسمانهاى هفتگانه و بعد در عناصر و پس از آن در مولّدات سهگانه تا هنگام استقرارش به صفت صورت جمع ؛ مباشرتى كه تابع مشيّت و عنايت است و هر دو تابع محبت ذاتى به ايجاب علمىاند ؛ پس به او هم اهتمام شده و هم دربارهاش تساهل رفته است ، چنانكه پيغمبر صلى الله عليه و آله از هر دو امر آگاهى داده : در موقع حمل جنازهء سعد بن معاذ فرمود : عرش رحمان از مرگ سعد بن معاذ بلرزه آمد ، و دربارهء گروهى ديگر فرموده : خداى را نسبت به آن باكى نيست ( توجهى ندارد ) آنكس كه از مرگش عرش رحمان بلرزه مىآيد كجا و كسى را كه هيچ توجهى به مرگش ندارد كجا ؟ پس پايان كار همان اول كار است ، چون خاتمه عين سابقه است . اين كلام او بود .
788 / 4 و باز - قدس سره - گفته : چه مقدار فرق است بين كسى كه حق تعالى خود دستاندركار تسويه و پرداختن او باشد و او را جمع بين دو دست مقدس خود كرده باشد و سپس در او به شخصه از روح خودش بدمد ؛ دميدنى كه مستلزم معرفت تمام اسماء و سجود فرشتگان و نشانيدنش در مقام نيابت از او در عالم وجود باشد ؛ و بين كسى كه به يك دستش او را آفريده و يا به واسطهء آنچه ( از وسايط ) كه خواسته ؛ و آنكه فرشته ، روح را با اجازه در او مى دمد ؟ چنان كه از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت شده كه فرمود : خداوند خلق هر يك از شما را در شكم مادرش جمع مىآورد ؛ چهل روز نطفه است و چهل روز علقه و چهل روز
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 541
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٥٤١