بر وضع و اصطلاح و علم به اين دو و غير اين دو از قيدهاى ديگر - برعكس اولى - .
201 / 4 بيان آن به زبان اهل نظر اينكه : معانى غيرمتناهىاند ، به دليل اينكه اعداد - كه از جملهء آن ( معانى ) اند - غير متناهىاند ، و هرچه كه داخل در دايرهء وضع شد و تصور وضع كننده و وضع شده برايش پيدا شد و يا سخن دربارهء آن گفته شد ؛ متناهى است ، و هر غير متناهى كه چيزى متناهى از آن جدا شد ، باقى مانده به حسب نسبتش به جدا شده ؛ نسبت غير متناهى است به متناهى .
202 / 4 حضرت شيخ قدس سره در تفسير گويد : هيچ يك از اين اسماء از حكم باقى اسماء خالى نيستند ، با اينكه غلبه در هر لحظه در هر مظهرى جز براى يكى از آنها نمىباشد و احكام باقى اسماء مقهور و مغلوب تحت حكم آن اسم است كه از جهت آن اسم امر ذاتى الهى به اين مظهر مىرسد و از حيث آن اسم و آن مرتبه - از جهت وجود و عبوديّتش - به حق تعالى انتساب مىيابد و مثلا مىگويند : عبد القادر و عبد الحى و غير اينها ، پس هركس كه نسبتش به يكى از اسماء قوىتر نباشد و از وسط جذب نشده باشد ؛ البته با قبول آثار تمام اسماء و ظهور به همهء احكام آنها - بدون هيچ اختصاصى - مگر آنچه را كه حق تعالى از حيث وقت و يا حال و يا موطن اختصاصش داده - با عدم هميشگى بودن حكم تخصيص - اين شخص عبد الجامع است و بالفعل فراگير آنچه را كه گفتيم - بدون تقيّدش به جمع و ظهور - با تمكّن و توانايى آن چه كه بخواهد و هر وقت بخواهد ، با اينكه او مظهر مرتبه و صورت ؛ به حقيقت عبوديت و سيادت - كه دو نسبت دو مرتبهء حق و خلق است - مىباشد ، و اين همان انسان كامل است و از اسمائى كه به مرتبهء او نسبت نزديك دارد « عبد الله » است . پايان سخن حضرت شيخ قدس سره .
203 / 4 سپس گوييم : ميل اول از جانب اسماء الهى كه گفتيم ؛ و تعبير از آن به اقتضاى احدى در ذاتش مىشود و به حسب مراتب و قوابلش متعدد است عبارت از اراده است ، و تعلقى كه از نسبت جامع حاصل مىآيد - يعنى مرتبهء احديت جمع و حقيقت الحقايق كه بدان و به نيروى آن حكم ميل از يكى از آنها در تمامشان ظاهر مىشود يعنى حكم اجتماع بين ديگر اسماء - عبارت از محبت است كه انگيزهء ظهور داشته و تعلق به كمال جلا و استجلا دارد ، و حصول اين كمال ( جلا و استجلا ) بر عالم ؛ موقوف تفصيل و ظهور انسان كامل - همچنان كه
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 375
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٣٧٥