است - اگر قبول خوردن و رشد آشكار نشده باشد - و اگر اين - بدون قبول حسّ - ظاهر شده باشد نبات است و اگر آنچه كه گفته شد ظاهر شد - بدون قبول ادراك كلّى - حيوان است ، و اگر همه مورد قبول واقع شد انسان است ، تمام اينها در صورتى است كه نشأه به ممكن قابل اضافه و نسبت داده شود ؛ بدان سبب كه تعين آن ( نشأه ) به حسب او است ، ولى اگر اضافه و نسبت به ظاهر فاعل و ( وقوع آن در ) مراتب ربانى اضافه و نسبت داده شود ؛ وجه خاص ناميده مىشود ، يعنى تعين مخصوصى كه خاص حق است ، و از اين باب ناميدن اقسام شئى به وجوهش مىباشد .
190 / 4 و نيز تجلى خاص هم ناميده مىشود ، چون آن ظهورى خاص براى خودش است و نيز ظهورى اسمائى ، براى اينكه ظهورى از حيث آنها ( اسماء ) مىباشد ، همچنان كه سرّ الهى و نشأهء اسمائى و غير اينها ناميده مىشود ، و اصلش اين است كه هر صورت ادراك شوندهاى - به واسطهء ادراك حسّى و يا عقلى - در خود تو است و يا در آنچه كه از علمت حاصل شده است ، لذا جز نسبت اجتماعى در مرتبهاى و يا مراتبى كه امر موجوديت به حسب آن ( مراتب ) اختلاف پيدا مىكند نمىباشد - مگر انسان كامل - چون او داراى جمعيّتى است كه هر جمعيتى را فرا مىگيرد و داراى حكمى است كه فراگير تمام احكام مىباشد ، و در مجموع - از آن جهت كه مجموع است - تعددى نيست ، لذا اختصاص به او دارد و در آن شراكتى نمىباشد . پس مجموع كاملان را يك نشأه بيش نيست و آن نشأهء جامع است .
گفتهاند از اين جهت سليمان عليه السلام گفت :
رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ هَبْ لِي مُلْكاً لا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي
، يعنى : پروردگارا ! مرا مقامى بخش كه پس از من هيچكس نداشته باشد ( 35 - ص ) يعنى تصور شركت غير كامل در آن نشود ، و به زودى آنچه كه بدان اشتباه - از حال كاملان - بر طرف خواهد شد ؛ با خواست الهى بيان خواهد گشت ، اين فصل را با يارى گرفتن از نور حق انديشه و تدبر نما ؛ تا از كسانى باشى كه مىداند هر چيزى كه با حسّ و يا عقل ادراك مىشود تجلى حق و ظهور او است به حسب اين قابل ؛ و حق را آشكارا در هر چيزى مشاهده كنى ، و نسبت او به ممكن قابل و ناميدنش به نام وى - بنابر شرط بودنش در اين ظهور - منافى وى نباشد - خدا دانا است - .