كليات تأليف و گرد آوردن سه قسم است : معنوى و صورى مادى و شبيه به مادى .
160 / 4 حضرت شيخ قدس سره تأليف و گرد آوردن اسمائى ذاتى را بيان نداشته ، با اين كه آن نكاح اول است و اولين مولودى است كه از وى صورت وجودى كلى كه به نام نفس رحمانى و حقيقت « عما » ناميده مىشود آشكار مىگردد ، زيرا سخن ما در تأليف و گرد آوردنى است كه آن خود سبب وجود عينى ( خارجى ) و ظهور كونى وجودى مىباشد ، در حالى كه اين تأليف و اين مولود وى از مراتب غيبى الهى است ، از اين جهت حضرت شيخ قدس سره اين را در تفسير از مراتب نكاح ؛ فقط در يك جا برشمرده و در جاى ديگرى به شمار نياورده است . و روايت شده كه وى بر آن ( مطلب ) حاشيهاى نوشته مشعر به اين كه به شمار نياوردنش در موضع ديگر به همان جهتى بوده كه ما بيان داشتيم .
161 / 4 سپس گوييم : تمام اين تأليفات و گرد آوردنهاى سهگانه در اصل و تحقيق تابع اجتماع غيبىاند كه در عالم معانى و حقايق واقعاند و آنها اصل متبوعاند كه لازم آنهايند و از جهتى شباهت به تركيب دارند ، چون اعتبار اجتماع آنها زايد بر اعتبار حقايق بسيط آنها - بدون وجهى - مىباشد ، براى اينكه آنها حقايق غير مجعولاند و تركيب حقيقى خبر دهندهء از جعل است :
162 / 4 حضرت شيخ قدس سره در تفسير گويد : هر اثرى وحدانى از مرتبهء جمع و وجود - به حركتى غيبى كه به واسطهء احديت جمع سارى است - و اصل مىشود ، براى اينكه آن براى حقايق ظاهر - با اختصاصشان به توجه ارادى - انگيزهء اجتماعى مىباشد كه پيش از اين نبود ، و هر اجتماعى بر اينگونه باشد تركيب است .
163 / 4 و حضرت شيخ قدس سره در حاشيهء آن نوشته : آنجا كه گفتم : هر اجتماعى بر اينگونه باشد ، نفى است بر اين كه هر اجتماعى تركيب ناميده شود ، براى اينكه اجتماع اسماء به واسطهء حركت غيبى است كه در آن تركيب وجود ندارد - مگر وقتى كه بين معانى واقع مىشود - چون دو ولد مختلف محل را دنبال مىكنند ، و در اينجا رازهاى مشكل و پيچيده است . پايان سخن حضرت شيخ قدس سره .
164 / 4 پس دانسته شد كه نزد محقق هر اجتماعى از اجتماعات سهگانه تركيب است و
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 364
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٣٦٤