155 / 4 سپس گوييم : امر جامع در سبب ظهور - يعنى وجود عينى - عبارت است از جمعيّت و گرد آوردن ، و تقسيم آن يا گرد آوردن معنوى است ؛ مانند اجتماع حقايق مفرد و معانى مجرد و رهاى از ماده و شبيه ماده ؛ به واسطهء ظهور صور روحانى ، چنانكه در تفسير گويد : و آن ( يعنى تركيب معنوى ) عبارت است از اجتماع حاصل براى اسماء - حال توجه براى ايجاد كون - و آن ( يعنى آن اجتماع ) مبداء تأليف و گرد آوردن ربانى است مر حروف علمى را ، يعنى طلبى است براى آشكار كردن كلمات اسمائى و حقايق كونى ؛ و ماده و اصل آن نفس رحمانى است كه عبارت است از خزانه و گنجينهء جامع و ام الكتاب . و يا گرد آوردن صورى است و آن خود دو نوع است : يا شبيه به مادّى است و يا مادّى است :
156 / 4 شبيه به مادّى هم باز دو قسم است : نخست اجتماع ارواح نورى از جهت قواى مؤثرشان كه سارى در آنها است مىباشد كه از خواص اسماء و توجهات آنها - براى ظهور عالم مثال - است . و دوم اجتماع صور مثالى است كه از جملهء آنها مظاهر ارواح ؛ يعنى صور آنها است كه بدانها ( يعنى به صور مثالى ) مشاهده مىشوند ، مانند صورت دحيهء كلبى و صور ديگر . و توجهات ارواح از جهت اين مظاهر - يعنى از حيث تقيّد آنها به مظاهر مثالى - به حسب صفات و مراتب آنها است ، و خواص اسمائى كه براى آنها حاصل است براى توليد صور علوى جسمى - مانند افلاك و ستارگان و ديگر اجسام بسيط - مىباشد .
157 / 4 و اين دو قسم در اقسام نكاح يك قسم به شمار مىآيند - چنان كه به زودى از تفسير فاتحه مشخص خواهد شد - براى اين كه مؤثر در توليد آن دو ( قسم ) اجتماع ارواح است ؛ يا به صور نورى و يا مثالى خود .
158 / 4 اما گرد آوردن مادى عبارت است از آنچه كه بعد از آن ( دو نكاح ) مىباشد ، يعنى اجتماع و گرد آمدن اجسام بسيط براى توليد صور مولّدات سهگانهء معدن و نبات و حيوان .
159 / 4 در تفسير گويد : مبادى عبارت از اجتماع اسماء است و پس از آن ارواح نورى و سپس مثالى و بعدا صور و اجرام بسيط ؛ براى نتيجهگيرى صور طبيعى مركب ( از مولدات سهگانه ) . سپس اجتماع صور مركب طبيعى است براى پديد آمدن صورت انسان ، بنابراين
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 363
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٣٦٣