75 / 4 و يا ( ظهور ) براى مركب است ، اما براى لطيف : تجزيه و خرق و التيام ( دريدن و به هم پيوستن ) نمىپذيرد و مرتبهء مثال ناميده مىشود .
76 / 4 و يا ( ظهور ) براى كثيف ( انبوه و ماده ) نسبت به آن ( لطيف ) است و يا به حقيقت ؛ به گونهاى كه آن را مىپذيرد كه مرتبهء حس و عالم شهادت و اجسام ناميده مىشود .
77 / 4 ششم مرتبهء جامع است كه عبارت از انسان حقيقى كامل و اكمل است ؛ يعنى به حكم مظهريت براى برزخيت دوم و اول . خدا دانا است .
78 / 4 سپس گوييم : نسبت اثر اولين مراتب كه به نام مرتبهء جمع وجود ناميده مىشود به آنچه كه تحت آن است ؛ جمعيّتى از اصول حقايق الهى و كونى و كليات آنها است ، مانند وجود عام كه آياتش پيش از اين خوانده شد ؛ و مانند ام الكتاب ، يعنى اصل كتاب وجود كه به نام « ن » است و آن از جهت لغت به معنى دوات است ، چون محل اجتماع مدّات ( مركب و مادهء نوشتن ) مواد نقشهاى عالم است ؛ نسبت « نر » است به « ماده » يعنى از حيث اينكه تأثير در تعينات و تعددات - خواه كلى باشد و يا جزئى - خاص مرتبه است ، اين مرتبهء احديت جمعى حاصل شدهء آثار و تعينات كيانى ( طبيعى حادث ) امكانى در وجود است كه نسبتش به هر موجودى - يعنى مطلقا صورت وجودى - و در ام الكتاب - يعنى نفس رحمانى - عام مىباشد ؛ و حضرت شيخ قدس سره در تفسير آن را خزانهء جامع و ام الكتاب ناميده ، براى اين كه آن ( نفس رحمانى ) وجودى منبسط و تجلىاى سارى و رقّى منشور است كه مانند ( خمير ) مايه گرديده است ، يعنى به واسطهء انبساط و گسترش صورت وجودى در آن ؛ انبساطى كه عبارت از بودن ظاهر حق تعالى آينهاى مر باطنش راست ، و خواهد آمد كه مؤثر و اثربخش داراى درجهء « نر » بودن است و آن هيئت و شكل قابل و پذيرا ؛ داراى درجهء « ماده » بودن است و مرتبه داراى درجهء محلّيّت و نتايج آثار و تعيّنات مىباشد .
79 / 4 مؤيد الدين جندى در شرح فصوص گويد : « نونى » كه محل اجتماع مداد ( جوهر و يا مركب نوشتن ) مواد حرفى نفسى رحمانى مىباشد ، از آن جهت كه ام الكتاب است داراى پنج مرتبه مىباشد : نخستين تعين اوّل است ، و آن جمع تمام حقايق كيانى و ربانى و حروف مؤثر وجوبى و متأثر امكانى كه ام الكتاب است مىباشد .
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 344
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٣٤٤