تمايل به مقام وسط و يا وجوب مىباشند ، و حقايق مؤمنان و اوليا داخل در دايرهء هدايتاند و به حسب اين ميل استعدادهايشان در قبول نور هدايت تفاوت پيدا مىكند ، پس همهء اين حقايق الهى و كونى شئون ذاتى و از اعتبارات واحديت مىباشند .
64 / 4 و نيز بدان كه اين مرتبهء « عمائى » مرتبهاى است كه در آن حق تعالى به صفات خلق ظاهر شده و از مرتبهء اختصاصى خود كه مقام وجوب است فرود مىآيد ، و در اين مرتبه است كه هرچه به خلق - از خنده و خوشحالى و تعجّب و دودلى و غير اينها - نسبت داده مىشود به حق تعالى نسبت مىيابد ، و در اين مرتبه است كه در آن خلق به صفات پروردگارش - در مقام رهايى از قيدهاى كثرت - ظاهر مىگردد ، مانند درمان كردن كور و پيس و زنده كردن مرده و اتصاف به صفات حقى و سبحانى « 1 » و غير اينها ، و اين تجلى دوم وجودى ظاهرى در اين مرتبهء « عمائى » سارى بوده و ظاهر به صورت تربيت ( پرورش ) و اصلاح مىباشد نسبت به حقايق اسمائى - به واسطهء آشكار كردن آثار آنها در موجودات - و نسبت به حقايق كونى و وجودى - به واسطهء آشكار كردن احكام آنها به اضافه كردن وجود عينى به آنها - و اين برزخ به اعتبار اجمالى آن عين حقيقت انسانى كمالى است كه عبارت است از ميزان حقيقت كمال و واقع اعتدالى كه از حيث اين اجمال ؛ حقايق هفتگانه اصلى و حقايق كاملان از انبيا و اوليا - غير پيغمبر ما - عليهم السلام در آن مندرج است ، چون پيغمبر ما صلى الله عليه و آله داراى تعيّن اول است كه اختصاص به اكمل بودن دارد .
دنبالهء باقى مانده در تقسيم مراتب كلى كه در اين مرتبهء دوم از هم امتياز دارند
65 / 4 حقايق معنوى يا اختصاص به حق دارند - مانند الوهيت و رحمت ذاتى - كه عبارت از وجود بخشنده و فيّاض و وجوب و قيوميت و غناى ذاتى است ، و يا اختصاص به كون و وجود دارند - مانند فقر و عدميت ذاتى و خوارى و امكان و كثرت حقيقى - و يا منسوب به حق است به
هامش
( 1 ) - مقصود انا الحق گفتن منصور و سبحانى ما اعظم شأنى گفتن ابو يزيد بسطامى است كه در مقام اتصاف به برخى از صفات ربانى بودهاند . م