80 / 4 گويم : اين به واسطهء اشتمالش بر « نون » هاى چهارگانهء باقى است ، از اين جهت صورتش عالم انسان كامل است ، چنان كه در تفسير گفته : او كتاب جامع است و بين مقام اسماء و مسمى قرار دارد .
81 / 4 جندى در جاى ديگر ( شرح فصوص ) گويد : هم چنان كه تعين اول - در اولين جامع - بين حقايق وجوب حقّى و بين حقايق امكان خلقى - به گونهء جمع احدى - پيش از تفصيل است ؛ همينطور پس از تفصيل ؛ ارتباط حقايق وجوب به حقايق كتاب در مرتبهء امكان است ، پس ناگزير از جمعى احدى است كه تمام جمعهاى وجوبى و امكانى و صورت آنها را جمع آورد ، و آن انسان كامل بالفعل است .
82 / 4 دوم دوات خمير مايهء مادهء حروف الهى نورى و هيولاى صور فعلى وجودى و « عماى » ربوبى است كه پروردگار ما پيش از آنكه خلق را بيافريند در آن بود .
83 / 4 شارح ( جندى ) در جاى ديگر ( شرح فصوص ) گويد : آن امّ الكتاب است . و گويم : آن يك چهارم دايرهء هويت كبرا است كه يك دوم آن بر اطلاق خود باقى است و يك دوم ديگر شامل دو « نون » دو قوس وجوب و امكان مىباشد .
84 / 4 سوم اصول حقايق كونى است كه عبارت از احديت جمع تمام موجودات است ، و بدان ( ص ) اشاره كرده و فرموده : اولين چيزى كه خداوند آفريد « درّه » بود و آن ام الكتاب است كه مسطور در « رقّ » وجودى منشور است « 1 » و آن « غماء » عبوديت مىباشد .
85 / 4 حضرت شيخ قدس سره در تفسير گويد : وجود منبسط عبارت است از نور و آن رقّ منشور و انبساط است كه تعبير از آن به نشر شده ، و آن بر حقايق ممكنات واقع شده است .
86 / 4 چهارم امّ الكتاب مبين است ، و آن لوح محفوظ است كه نزد اهل نظر به نام نفس كلى ناميده مىشود و محل تعيّنش از اجسام ؛ فلك كرسى - كرسى كريم - است كه در آن تفاصيل تعينات مظاهر كاملان ؛ از كتابها و سورهها و كلمات و آيات است .
87 / 4 شارح ( جندى ) در جاى ديگر ( شرح فصوص ) گويد : كتاب مبين عبارت از قلم
هامش
( 1 ) - اشاره به آيات اوليهء سورهء مبارك طور است كه :وَ الطُّورِ وَ كِتابٍ مَسْطُورٍ فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ. م