اصل اول در اوّلين مراتب منعوت و آن مرتبهء جمع و وجود است
4 / 4 از آن جهت به اين نام ناميده شده كه مرتبهء وجود جامع است ، همچنان كه از آن تعبير به حقيقت الحايق و مقام احديت جمع و مقام جمع - به واسطهء جمعش مر آنها را - شده است ؛ ولى كثرت ( در آن ) مستهلك است و احديت معتبر ( اعتبار شده ) ، حضرت شيخ قدس سره در تفسير اينگونه بيان داشته و در آنجا اين چنين تفسيرش كرده : يعنى به اعتبار علم خودش به نفس خودش و اين كه او فقط براى خودش خودش است ؛ بدون تعقل تعلق و يا تعيّن امرى غير از اين يك اعتبار كه حكمش از آنچه غير او مىباشد منفى است ، و مورد استناد غناى ذاتى و كمال وجودى ذاتى و وحدت ناب و صرف و اينكه : خدا بود و با او چيزى نبود ؛ همين است ، و حضرت شيخ قدس سره در تفسير اشاره به جايز بودن ناميدن آن ( مراتب منعوت ) به اسمائى كه خبر از خاصيت و ويژگيهاى آن مىدهند كرده است .
5 / 4 اول ( مرتبهء ) برزخ دو مرتبهء الهى و كونى بودن است ، چون آن ( برزخ ) مشتمل بر تمام احكام آن دو مرتبه است ، با اين كه آن چيز زايدى بر معقول بودن احديت جمع آن دو - مانند ديگر برزخها - نيست .
6 / 4 دوم ( مرتبهء ) آينهء دو مرتبه بودن است ، چون آن آينهء غيب ذات و ( آينهء ) آنچه كه بدان و در آن تعيّن مىيابد . است .
7 / 4 سوّم ( مرتبهء ) حقيقت انسانى كمالى بودن است ، براى اين كه هر انسان كاملى از حيث صورت ظاهريش مظهر آن و مظهر لوازم آيندهء آن است .
8 / 4 چهارم مرتبهء صورت حق و انسان كامل است بدون شمردن ( دو بودن ) و صورت حق صورت علم او است به ذات خودش و شئون ذات خودش ؛ همچنان كه صورت عالم عبارت از صور نسبتهاى علم او است ، و صور نسبتهاى علم او - در ذوق مقام سخنگوى از جانب او - عبارت است از تعينات وجودش كه گفتيم آنها از حيث تعدّدشان احوال اويند و از حيث توحّد و يكتائيشان عين او .