فصل اول در كشف مرتبه كه جامع تمام تعينات است و اصول ترتيب تأثير آن تا آخر موجودات
2 / 4 چون پيش از اين دانسته شد كه در تعيّن هيچ تأثيرى جز به واسطهء مراتب و حقايق نمىباشد ؛ همچنان كه هيچ اثرى در ظهور جز از حق سبحان نمىباشد ، و مؤثر در تعينات كل مرتبه حق سبحان مىباشد كه جامع تعينات اصلى و فرعى ؛ تا نهايت پائينترين مراتب جزئى - چه دنيا و چه آخرت - مىباشد .
3 / 4 اول « 1 » هر چيز ، شروع در اولين مراتب معلوم و مسماى منعوت « 2 » كرديم و مقيد آن ( معلوم و منعوت ) شديم ؛ اين براى پرهيز از آن چيزى بود كه حضرت شيخ قدس سره در تفسير آن را به اوّلين مراتب عرفانى كه محقق و مثبت غيب هويت است ناميده ، و آن اطلاق صرف و خالص است از قيد و اطلاق و حصر و محدوديت در امر ثبوتى و يا سلبى ، و از آن كنايه و تعبير به گنج پنهان مىشود ، چون باطن باطنها است و مشتمل بر گرانبهاترين جواهر اسماء است كه از آن برخى را در غيب پنهان خود برمىگزيند كه آنها را جز خودش « 3 » و كسى كه به واسطهء بلندى كينونت وجوديش غيريتش از ميان برداشته شده است « 4 » - يعنى كسى كه كاملترين كاملان در پهنهء تجلى اول است نه در غيبت اقدس اعلا - نمىداند ، و خواهيم گفت كه ترتّب مراتب الهى زمانى نيست ، چون نزد پروردگار نه صبحى هست و نه شبى .
هامش
( 1 ) - جواب چون پيش از اين است
( 2 ) - نعت به معنى صفت است ، يعنى موصوف ، چون پيش از آن نه نعتى بود و نه صفتى و نه اسمى و نه رسمى
( 3 ) - گنج پنهان عبارت از مقام و احديت و اسماء و صفات و مقام جمع گنجها و كثرات و علم ذاتى به اسماء و صفات و مقام جمعيت است ، ولى مقام اطلاق صرف و خالص از تمام قيدها و حصر و محدوديتها در امر ثبوتى و يا سلبى غير اين است ، بلكه غير مقام احديت نيز مىباشد ، بلكه آن كينونتى است كه مطلق و آزاد از پنهان بودن و گنج بودن و غير اينها از نعوت جلال است كه بازگشت به پنهانى دارد و نعوت جمال كه بازگشت به جمال دارد ، و آن نه به بطون و نه به باطن باطنها توصيف نمىشود و بدان اشاره به اينكه مشتمل بر گرانبهاترين جواهر اسماء است - نه اسماء ذاتى در مقام احديت و نه اسماء صفتى در مقام واحديت - نمىشود ، و اسم برگزيده بازگشت به غيب هويت و بالاترين مقام احديت دارد .
( 4 ) - يعنى كسى كه مباينت و غيريتش زايل شده و عينيت و وحدتش آشكار شده .