موجودات اوّلين است ، براى اين كه منبع نقشهاى آنها و عاقل ( تعقل و ادراك كنندهء ) كمالات خالق خودش است ، و اصل ظهور كه مقصود از آن كمال جلا و استجلا است بستگى به ظهور كمال محمدى دارد .
701 / 3 و اما دوم : فرشتگان مهيميناند ، و آنان از جهت نبودن واسطه بينشان و بين حق سبحان ( در نظر شهودشان مر پروردگارشان را ) در مرتبهء قلم اعلا هستند ، و اگر چه شأن آنان اين است كه فقط به پروردگارشان علم دارند نه به خودشان و نه به هر چه كه از او امتياز و جدايى دارد - بر عكس قلم - و هر چه پس از او است از وى بسيطتر است ، گويى كه به وحدت نزديكتر است ، و به اين دو اعتبار بوده كه حضرت شيخ قدس سره گاهى به پيش بودن مهيّمان بر قلم ؛ و گاه ديگر به مساوى بودنشان در رتبه با آن حكم كرده است « 1 » .
702 / 3 بدان كه تهيّم شدت هيمان و سرگشتگى و و الهى و جز به سوى محبوب - در هر جهتى كه مىخواهد باشد بدون تعيين - تمايل پيدا نكردن ، فرشتگان مهيّمين فرشتگانىاند كه خداوند در جلال جمالش بر آنان تجلى كرده و در آن جلال جمال متحيّر و سرگشته گشته و از خودشان غايب شده و جز حق را نمىشناسند ؛ و بر جهت خلقىشان حقّيّت تجلى غلبه كرده و آنان را مستهلك و هلاكشان كرده است .
703 / 3 آرى ! اين گاهى تحقق و ثبوت مىيابد و در كاملان - مانند حضرت خليل عليه السلام - آشكار مىشود بطورى كه از پدرش و از كسانش دورى مىگزيند و فرزندش را در راه خدا مىكشد و از تمام ثروت فراوانش دست مىشويد و مىگذرد ، از اين روى در فصوص حكمت تهيّم به او نسبت داده شده است ، و مظاهر آنان « 2 » افراداند كه خارج از حكم قطباند « 3 » .
هامش
( 1 ) - بدان كه مهيّمان داراى دو اعتباراند : اعتبار غلبهء وحدت وهيمان ( و الهى و سرگشتگى ) در جمال الهى ؛ به اين اعتبار از مرتبهء وجوبى به شمار مىآيند و داخل در ناحيه حقاند ، اعتبار ديگر اين كه بين آنان و حق متعال هيچ واسطهاى نيست ، به اين اعتبار در مرتبهء قلم اعلا قرار دارند ، و به اين دو اعتبار است كه حضرت شيخ قدس سره گاهى بر قلم اعلا پيشىشان مىدهد و گاه ديگر در رتبه و مقام با قلم برابر و مساوىشان مىدارد ، و به اين سخن توفيق بين كلمات مختلف حضرت شيخ قدس سره داده مىشود .
( 2 ) - يعنى مظاهر فرشتگان مهيمين كاملاناند و نسبت اين مظاهر به قطب مانند نسبت فرشتگان مهيمين است به قلم اعلا طابق النعل بالنعل .
( 3 ) - و قطب واسطهء فيض آنان نيست بلكه آنان نزد خدا مقامى چون قطب دارند ؛ جز آنكه مانند او متصرف در عالم نيستند ، بلكه از برخى وجوه مظاهر تهيّماند .