كسى كه از او نفى مىشود - زيرا ثبوت و نفى آنها جز در عمائى كه گفته شد ميان غيب و شهادت است ظاهر و آشكار نمىگردد ، پس ثابت براى حق و غير حق هر چه كه هست عبارت است از آنچه كه ذات آن كس ازلا برايش ثابت ؛ و يا نفيش از آن دو ( حق و غير حق ) ثابت شده اقتضا كرده است .
580 / 3 سپس بدان كه اين برزخ را مرتبهء ضياء است ، اما آنچه كه بدان حق از خلق امتياز مىيابد ؛ آن مرتبهء غيب و نور محض است و شأنش آن است كه بدان ادراك حاصل مىشود و خود قابل ادراك نيست و قائم به حق مظهريت او « سابق « 1 » » است و آن ( برزخ ) را عبادت روزانه ، و عباداتى كه داراى اول بودن است مىباشد .
581 / 3 و اما مرتبهء كيانى ؛ ظلمتى دارد كه شبيه ظلمت مرتبه امكان و ( شبيه ) عدم معقول است و شأنش آن است كه ادراك مىشود ولى چيزى بدان ادراك نمىگردد و آن ( مرتبه كيانى ) را عبادات شبانه و عباداتى كه داراى آخر بودن است مىباشد و از قائمان به حق مظهريت مقامات كلى « ظالم « 2 » » است .
582 / 3 و اما برزخ موصوف به ضياء كه به نام عماء ناميده شده شأنش آن است كه هم ادراك مىشود و هم بدان ادراك حاصل مىگردد و آن ( برزخ ) را عبادات جامع ؛ مانند مغرب و صبح و آنچه كه مقيد به اول و آخر بودن نيست مىباشد و از وارثانش كه قائمان به حجج و دلايل الهىاند و حق مظهريت مقامات بزرگ « مقتصد « 3 » » است كه قائم در وسط مىباشد و حق هر صاحب حقى را به تمامه مىدهد ؛ مانند پروردگارش :
الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ
، يعنى هر جنبندهاى را آفرينش او بداد ( 50 - طه ) و اين مقام فرديت نخستين است كه نتيجهگيرى و تناسل به واسطه نكاحات پنج گانه « 4 » در آن واقع گرديده است . پايان سخن حضرت شيخ قدس سره .
هامش
( 1 ) - اشاره به آيه پيشين است كه :وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ، يعنى : از آنان كسانىاند كه بر نعمتها مىشتابند .
( 2 ) - اشاره به بيان الهى است كه :فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ( 32 - فاطر ) يعنى : برزخى از ايشان ستمگر خويشاند .
( 3 ) - باز اشاره به آيه پيشين است كه :وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ، يعنى : و برخى از آنان معتدلاند .
( 4 ) - نكاحات پنج گانه : غيبى و روحانى و طبيعى و عنصرى و جامع بين تمامى آنها ؛ چنان كه در تفسير بيان فرموده است مىباشد .