144 / 3 گويم : اين طور نيست ؛ براى اين كه حضرت شيخ قدس سره در اين باره گفته :
تجلى نور وجودى همان مظهر است و به ظهور درآوردن ؛ اثر گذاردن در حقيقت آنچه را كه به ظهور در مىآورد نيست ، بنابر اين نسبتهاى اسمائى است كه برخى در برخ ديگر مؤثراند ، يعنى بعضى از آنها سبب پديد آمدن بعض ديگر و ( سبب ) ظهور حكم آن در حقيقتى كه آن ( حقيقت ) اصل و ريشهء آن اسم است مىباشند .
145 / 3 سپس گويد : اعيان ثابته را - از آن جهت كه در مقام تجلى وجودى آينههايند - جز از حيث ظهور تعدد كه در غيب آن تجلى پنهان است اثرى نيست ، پس آنها در نسبت ظهور از امرى كه آن شرط در به ظهور آوردن است اثر دارند ، يعنى اقتران و جفت شدن اعيان ثابته - به حسب استعدادات مخصوصشان - به تجليات .
146 / 3 و اين بنابر آن چيزى است كه ( حضرت شيخ قدس سره ) در آن جا ( كتاب نصوص ) نيز بيان داشته كه : حق تعالى برتر از آن است كه متأثر از غير باشد ، و حقايق ممكنات برتر از آنند كه از جهت حقايقشان متأثر باشند ، زيرا آنها در ذوق كمال - از اين جهت - عين شئون حق متعالاند ، بنابر اين جايز نيست كه غير خودشان در آنها اثر بگذارد .
147 / 3 سپس در كتاب نفحات گفته : آثار اشياء در خود اشياء و در وجود كاشف است « 1 » ، و در وجود جز به ظهور آوردن نيست ؛ و آن ( اشياء ) را بدون مرتبهاى از مراتب و يا قابلى « 2 » از قابليات اثرى نمىباشد ، زيرا هر كيفيتى كيفيت اثر گذاريش را در وجود مطلق ظاهر نمىكند ؛ و اگر چه آن بوجه كلى دانسته مىشود ، ولى وقتى كه تأثير كيفيت « 3 » به غايتى كه نزد آن استقرار مىيابد منتهى شد ، اثر كيفيت در نصيب خودش از وجود مطلق ظاهر مىشود ، و چون اثر كيفيت در وجود مطلق به نهايت اثر گذارى رسيد ؛ مطلق به واسطهء آن ؛ صفت اثر گذارى را در آنچه در آن اثر مىگذارد به دست مىآورد ، لذا وجود ؛ اثر كيفيت را بر آن باز مىگرداند ، و
هامش
( 1 ) - يعنى در آن مقام كه وجود در هر كدام آنها و به حسب آنها تعيّن و تقيد مىيابد ، لذا اشياء در وجود مطلق ؛ تقييد و تعيين را اثر مىگذارند .
( 2 ) - يعنى هيچ اثرى وجود مطلق را جز به واسطه تعينى از تعينات و حقيقتى از حقايق نيست ، همانگونه كه كار در فيض اقدس اينگونه است ، زيرا ذات از آن جهت كه غيب مطلق است هيچ وقت - حتى در موجودات كونى - ظاهر نشده است ، پس مؤثر ذات است با تعينى از تعينات .
( 3 ) - يعنى در وجود مطلق ، و مقصود از كيفيت حقايق اشيا و صورتهاى علمى آنها كه به نام اعيان ثابته ناميده شدهاند مىباشد .