إيران در فتوت اسلامى وارد شده وبعضا در شخصيت جوانمردان اسلامى متجلي گرديده است ، از اين لحاظ اشاراتى به سابقهء اين مسلك در اعصار قديمتر نيز ضروري مىنمايد .
موضوع فتوت اسلامى
فتوت يا جوانمردى ، به صورت يك اصطلاح ديني وصوفيانه واجتماعي ، عنوان مسلكى خاص است كه « پس از تصوف بيش از هر طريقهاى در كشورهاى اسلامى رواج داشته است » . « 1 » اين مسلك جنبهء اخلاقى دين مبين اسلام را نمايان تر كرد وتصوف اسلامى را فعالتر وغنىتر ساخت واز جنبهء اجتماعي نيز وسيلهاى براي كمك به درماندگان وموجب استيصال جابران وستمگران گشت كه بعدا باين مطالب اشاره خواهيم كرد .
در قرون اوليهء اسلامى « فتوت » به تصوف خيلى شبيه ونزديك بود وبجز تفاوت در پارهاى از آداب ورسوم مخصوص ، فرق ظاهري زيادى در ميان آنها نبود وبهمين علت خواهيم ديد كه هم بسيارى از صوفيه وعرفاء باين مسلك گرائيدهاند وهم مردمان انساندوست وخدمتگزار اجتماع . وبراي روشن شدن ماهيت وچگونگى آن مطالبى چند از پارهاى متون مربوطه را در اينجا نقل مىكنيم .
در فتوتنامهء سلطاني تأليف ملا حسين واعظ كاشفي سبزوارى آمده است :
« موضوع علم فتوت نفس انسان باشد از آن جهت كه مباشر ومرتكب افعال جميله وصفات حميده گردد وتارك ورادع اعمال قبيحة واخلاق رذيلة شود باراده . . . فتوت را سه مرتبه است أول سخا كه هرچه دارد از هيچكس وا ندارد دوم صفا كه سينه را از كبر وكينه پاك وپاكيزه سازد ومرتبهء آخر وفاست كه هم با خلق نگهدارد وهم با خدا . . . علم فتوت علمي شريف
هامش
( 1 ) - سرچشمهء تصوف در إيران تاليف سعيد نفيسى ، ص 134 .