وغيره زيادتر است « 1 » در اين مورد دكتر أعظم مؤمن در پاياننامهء خود خوب مينويسد كه : « . . . جونپور وپنجاب ودكن كه در شعر وأدب فارسي وساير علوم شرقي مشخص بودند ، هنگام قياس با أدب فارسي در كشمير در مقام دوم قرار ميگيرند « 2 » » پس كشمير براستى « إيران صغير » است وبنيانگزار واقعي زبان وأدب فارسي در كشمير « 3 » در مرحلهء أول مير سيد على همداني است .
تأسيس كتابخانهها وخانقاهها در كشمير
اولين مدرسهء علوم ديني در كشمير « خانقاه بلبل شاه » است كه بدستور اولين پادشاه مسلمان كشمير سلطان صدر الدين در موضع بلبل لنگر سرينگر ساخته شده است . بعد از آن تا ورود مير سيد على همداني يعنى سال 774 ه ، از تأسيس شدن خانقاه ديگرى اطلاعى نداريم . سلطان شهاب الدين بتوصيهء على همداني « مدرسة القرآن » را در كشمير بنا نهاد . اين مدرسه بسيار بزرگ بوده ودانشجويان نواحي كشمير هم براي درس خواندن آنجا ميآمدهاند « 4 » يكى از شخصيتهاى معروف علمي وديني كشمير أبو المشائخ شيخ عثمان است كه أو را امام القراء لقب دادهاند - شيخ مذكور از فارغ التحصيلان همين مدرسه است ( شيخ عثمان قبل از پذيرفتن اسلام بر دين بودايى بوده است ) « 5 » - سلطان قطب الدين مدرسهء بزرگ را تأسيس نمود كه در آن ساير علوم اسلامى وزبان عربى وفارسي تدريس ميشده است . اين سلطان به پيشرفت زبان وأدبيات فارسي در كشمير علاقهاى مخصوص نشان داد وخود هم شاعر زبان فارسي بوده است .
على همداني در ختلان كتابخانهيى بنا كرده بود وهمين كار را مجددا در كشمير انجام داد . أو سائر كتب عربى وفارسي خود را به كشمير آورده ودر
هامش
( 1 ) - هلال سى ما هي شمارهء 13 سال سوم ، ص 34 - 36 . نيز ر - ك إيران صغير از دكتر عرفانى ، ص 10 . پارسى سرايان كشمير دكتر تبكو ، ص الف ، ب . تذكرهء شعراى كشمير تأليف اصلح ميرزا مع 3 مجلد بعنوان تكمله .
( 2 ) - شعر فارسي در هند قرن دهم ، ص 106 . سال وشماره ندارد .
( 3 ) - بايد در نظر گرفت كه مقصود از خطهء كشمير در قرن هشتم ، ناحيهاى دو سه برابر كشمير وجامون كنونى است .
( 4 ) - واقعات كشمير ، ص 37 - 43 .
( 5 ) - كشمير 2 ، ص 345 .