سيد على در اين مقام عملي شده است .
از روى اسم « مسجد شاه همدان » بعضي بناى آن را به على همداني نسبت دادهاند ولى اين درست نيست فقط جايى است كه انتخاب على همداني است والبتة بناى خانقاه مسجد را پسر امجد أو مير سيد محمد همداني در ميان سالهاى 797 - 800 ه وبه سرپرستى سلطان إسكندر بتشكن با تمام رسانده است « 1 » اين خانقاه ومسجد بتعميرات بعدى هنوز هم پا برجا ويكى از مقامات متبرك كشمير محسوب ميشود .
تاريخچهء مختصر
در مجالس شبه قارهء پاكستان وهند بويژه در كشمير هرگاه كه ذكر على همداني در ميان باشد ذكر اين مسجد وخانقاه هم لازم است زيرا مركز مهم فعاليتهاى أو همين بوده وبنام أو منسوب است . سلطان إسكندر زمين وسيع وعريضى را براي محمد همداني وقف كرده بود وسيد محمد هم مسجد شاه همدان را وقف في سبيل اللّه نمود - مرحوم أستاذ سعيد نفيسى در ذكر على همداني ميفرمايد : « خانقاه معروفي در علاء الدين پوره در كشمير ساخت وپسرش سيد محمد كه پس از أو در كشمير بوده است در ( 17 ) ربيع الأول آنرا وقف كرد ووقف نامه آنرا إسكندر شاه پسر قطب الدين . . . تصديق كرده است « 2 » اين وقفنامهء در سال 800 هجرى امضاء گرديده است » .
در حريق بزرگ كه در سال 880 ه رخ داد ، اين مسجد جامع آسيب ديده وبه دستور سلطان حسن شاه ( 877 - 889 ه ) در سال 885 ه دوباره تعمير گرديده است - درين مورد شاعرى تاريخ تجديد تعمير گفته است كه هنوز هم روى ديوار مسجد حكاكى شده است :
مسجد أسس على التقوى « 3 » * خانقاه أمير همدان است
در سال 892 ه حريق بزرگ دوم در نواحي مسجد رخ داد ولى شعلههاى آتش بزودى منطفى شده واين مسجد بزرگ از گزند محفوظ مانده است .
هامش
( 1 ) - تاريخ نظم ونثر فارسي در إيران و . . . جلد أول .
( 2 ) - تاريخ نظم ونثر فارسي در إيران ودر زبان فارسي جلد أول ، ص 195 .
( 3 ) - از روى أبجد 885 . قسمتى از آيهء 102 سورهء توبه .