واقدى شهداى اين جنگ را هشت نفر « 1 » و ابنهشام دوازده نفر « 2 » نوشته است و در برخى از منابع معاصر هفده نفر ذكر شده است . « 3 » امروز قبور اين شهدا در كنار شهر موته « 4 » قرار گرفته و هر يك از سه فرمانده ، بارگاه و گنبدى دارند و در كنار قبر جعفر مسجد زيبايى ساخته شده است . « 5 »
فتح مكه
چنان كه گذشت ، پس از انعقاد پيمان صلح حُديبيه كه يكى از مواد آن برقرارى آتش بس ده ساله بين مشركان و مسلمانان بود ، پيامبر اسلام با استفاده از آرامشى كه با قطع دشمنىها و كارشكنىهاى قريش و توقف حملات نظامى آنها بهدست آمده بود ، گامهاى بلندى برداشت :
هيأتهاى تبليغى متعددى به مناطق مختلف فرستاد ، رسالت جهانى خود را به اجرا گذاشت ، بسيارى از قبايل دشمن را در اطراف مدينه خلع سلاح كرده و يا با آنها پيمان صلح بست و خيبر نيز كه كانون دائمى فتنه و خطر بود سقوط كرد .
پيمانشكنى قريش
پس از دو سال ، پيمان صلح حُديبيه توسط قريش نقض گرديد . به موجب مادّهء چهارم اين پيمان ، هر قبيله آزاد بود كه با محمد صلى الله عليه و آله يا با قريش همپيمان شود ؛ در همان هنگام قبيلهء خزاعه با مسلمانان ، و بنوبكر ( از بنىكنانه ) با قريش اعلام اتحاد كردند . « 1 »
هامش
( 1 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 769 .
( 2 ) . السيرة النبوية ، ج 4 ، ص 30 .
( 3 ) . محمد ابراهيم آيتى ، تاريخ پيامبر اسلام ( تهران : انتشارات دانشگاه تهران ، 1361 ) ، ص 501 .
( 4 ) . اين شهر در كشور اردن ، در استان جنوبى كَرَك كه با شهر امان ( پايتخت اردن ) 135 كيلومتر فاصله دارد ، واقع است .
( 5 ) . جعفر سبحانى ، گزارش سفر به اردن ( موته سرزمين خاطرهها ) ، مجلهء درسهايى از مكتب اسلام ، سال 38 ، شماره 7 ، مهر ماه 1377 .
( 1 ) . پيش از ظهور اسلام ، بين اين دو قبيله دشمنى و خونريزى وجود داشته است . ( ابنهشام ، السيرةالنبويه ، ج 4 ، ص 31 . ) و از همان زمان خزاعه با عبدالمطلب همپيمان بودند . ( واقدى ، المغازى ، ج 2 ، ص 781 . )