بودند . « 1 » على عليه السلام در كنار پيامبر شمشير مىزد و چندينبار حملهء گروههاى دشمن را از پيامبر دفع كرد « 2 » و با مقاومت و پايدارى بىنظير او صداى غيبى در آسمان احد پيچيد كه : لا سيف الا ذوالفقار و لا فتى الا على . « 3 » تا اينكه يكى از مسلمانان پيامبر را شناخت و چندتن باقى مانده در صحنهء جنگ ( يا بازگشته پس از فرار ) پيرامون حضرت گرد آمدند و در حال جنگ و درگيرى ، خود را به دامنهء كوه احد رساندند « 4 » و گرد و غبار جنگ فرو نشست . در اين هنگام ابوسفيان براى تضعيف روحيهء مسلمانان دست به تهاجم تبليغاتى و جنگ روانى زد و شعار سر داد : اعْلُ هبل ، اعْلُ هبل ؛ سرفراز باشى اى هبل ! پيامبر فرمود در پاسخ او شعار دهند : الله اعلى و اجلّ ؛ خدا برتر و بالاتر است ! ابوسفيان گفت : لنا العزّى و لا عُزّىلكم ؛ ما بت عزى داريم و شما عزى نداريد . به فرمان پيامبر يكى از مسلمانان در پاسخ او گفت : الله مولانا و لا مولى لكم ؛ خدا مولاى ماست و شما مولا نداريد . « 5 » در اين جنگ ( بنابر مشهور ) هفتاد نفر « 6 » از مسلمانان و از آنجمله حمزه - عموى پيامبر -
تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — صفحة 242
مساهمون: مهدى پيشوايى
ص٢٤٢
هامش
( 1 ) . ابنسعد ، پيشين ، ج 2 ، ص 47 ؛ ابن ابى الحديد ، پيشين ، ج 15 ، ص 21 و 29 .
( 2 ) . شيخ مفيد ، الارشاد ( قم : المؤتمر العالمى لألفية الشيخ المفيد ، 1413 ه . ق ) ، ص 89 ؛ طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 17 ؛ ابناثير ، الكامل فىالتاريخ ( بيروت : دار صادر ) ، ج 2 ، ص 154 ؛ ابنابىالحديد ، پيشين ، ج 14 ، ص 250 ؛ حافظبنعساكر ، تاريخ مدينه - دمشق ( ترجمه الأمام على بن ابى طالب ) تحقيق : محمدباقر المحمودى ( بيروت : دارالتعارف للمطبوعات ، ط 1 ، 1395 ه . ق ) ، ج 1 ، ص 150 ؛ مجلسى ، پيشين ، ج 20 ، ص 88 .
( 3 ) . طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 17 ؛ ابنابىالحديد ، پيشين ، ج 14 ، ص 251 ؛ شيخ مفيد ، پيشين ، ص 87 ؛ مجلسى ، پيشين ، ج 20 ، ص 54 ، 103 ، 105 و 107 .
( 4 ) . طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 19 ؛ ابنهشام ، پيشين ، ج 3 ، ص 88 - 89 ؛ مجلسى ، پيشين ، ج 20 ، ص 54 .
( 5 ) . ابنسعد ، پيشين ، ج 2 ، ص 47 - 48 ؛ بلاذرى ، پيشين ، ج 1 ، ص 327 ؛ طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 24 ؛ ابنابىالحديد ، پيشين ، ج 15 ، ص 30 - 31 ؛ ابوسعيد واعظ خرگوشى ، شرفالنبى ، ترجمهء نجمالدين محمود راوندى ( تهران : انتشارات بابك ، 1361 ه . ش ) ؛ حلبى ، پيشين ، ج 2 ، ص 531 ؛ مجلسى ، پيشين ، ج 20 ، ص 32 و 45 .
( 6 ) . بلاذرى ، پيشين ، ج 1 ، ص 328 ؛ طبرسى ، إعلامالورى ( تهران : دارالكتب الاسلامية ، ط 3 ) ، ص 82 ؛ ابوسعيدواعظ خرگوشى ، پيشين ، ص 346 ؛ سمهودى ، پيشين ، ج 1 ، ص 291 - 292 ؛ مجلسى ، پيشين ، ج 20 ، ص 18 ؛ حلبى ، پيشين ، ج 2 ، ص 547 .