ساخت و اين كوه را پشتسر ، مدينه را پيشرو و كوه عينين را در سمت چپ مسلمانان قرار داد . « 1 » ارتش اسلام رو به غرب و مشركان رو به شرق قرار گرفتند . « 2 » آنگاه پيامبر اسلام منطقه را با ديد نظامى از نظر گذراند و توجهش به اهميّت كوه عينين جلب شد ؛ زيرا ممكن بود در اثناى جنگ ، دشمن از آن نقطه به پشت جبههء مسلمانان نفوذ كند ، از اينرو افسرى مسلمان به نام عبداللهبنجُبير را با پنجاه تيرانداز مأمور حفاظت از اين نقطه كرد و فرمود : « چه پيروز شويم و چه شكست بخوريم شما همين جا بمانيد و سواران دشمن را با تيراندازى از ما دفع كنيد تا از پشت سر به ما حمله نكنند . » « 3 » « 4 »
هامش
( 1 ) . واقدى ، پيشين ، ص 220 ؛ ابنسعد ، پيشين ، ص 39 ؛ نورالدين السمهودى ، وفاء الوفاء باخبار دار المصطفى ( بيروت : داراحياء التراث العربى ، ط 3 ، 1401 ه . ق ) ، ج 1 ، ص 284 .
( 2 ) . واقدى ، پيشين ، ص 220 .
( 3 ) . مجلسى ، پيشين ، ج 20 ، ص 25 و 49 ؛ ر . ك : ابنهشام ، پيشين ، ج 3 ، ص 70 ؛ ابنسعد ، پيشين ، ج 2 ، ص 39 - 40 ؛ سمهودى ، پيشين ، ج 1 ، ص 285 ؛ محمد بن جرير الطبرى ، تاريخ الأمم و الملوك ( بيروت : دارالقاموس الحديث ) ، ج 3 ، ص 14 .
( 4 ) . در منابع تاريخى ، از منطقهء استقرار تيراندازان مسلمان به نام كوه ، يا دهانهء درّه ياد شده است . تصور عمومى بر اين است كه اين نقطه شكافى در كوه احد بوده است كه در مرحلهء بعدى جنگ ، خالدبنوليد از آنجا به مسلمانان حمله كرد ، اما محمدبنسعد ، كه گزارشها و اطلاعات استادش واقدى دربارهء جنگهاى زمان پيامبر اسلام ، بهويژه از نظر جغرافيايى مستندتر است ( المغازى ، تحقيق : مارسدن جونس ، مقدمه ، ص 6 ، ق 31 ) از اين نقطه به نام « عينين » ياد مىكند ( الطبقاتالكبرى ، ج 2 ، ص 39 ) كه با كوهى كه گفتيم در سمت چپ ارتش اسلام قرار گرفته بود تطبيق مىكند . گويا به مناسبت آنكه در كنار آن دو چشمه قرار داشته ( الطبقاتالكبرى ، ج 2 ، ص 39 ) بدين نام ناميده شده بود ؛ زيرا يكى از معانى عين ، چشمه است . جغرافىدانان مسلمان قديم از اين كوه ياد كردهاند . ياقوت حموى مىنويسد : « عينين از كوههاى احد است و بين آن و احد ، يك وادى است . » ( معجمالبلدان ، ج 4 ، ص 174 ، ماده عين . ) عبدالله بكرى اندلسى نيز مىگويد : « كوه عينين در احد واقع شده است و پيامبر اسلام در جنگ احد تيراندازان را در اين كوه مستقر ساخت . » ( معجم ما استعجم من سماء البلاد والمواضع ، ج 3 ، ص 978 ، ماده عين . )
با ملاحظهء مجموع اسناد و شواهد و قراين تاريخى و جغرافيايى و مشاهدهء منطقهء احد مىتوان استنباط كرد كه مقصود از « عينين » تپه خاكى است كه روبهروى كوه احد در سمت مدينه واقع شده و جنگ ، بين آن و كوه احد رخ داده است و قبور شهداى اين جنگ كه در ميدان جنگ مدفون شدهاند ، بين اين دو قرار گرفته است . بنابراين نقطهء استقرار گروه تيراندازان در كوه احد نبوده است و چنانكه نگارنده از نزديك مشاهده كرده ، اصولًا در كوه احد چنين شكاف قابل عبور براى دويست سواره وجود ندارد . پروفسور محمدحميدالله كه در سالهاى 1932 ، 1945 ، 1947 ، 1963 م ميدان جنگ احد را به دقت مورد مطالعه و بررسى قرار داده ، تحقيقات ارزندهاى در اين زمينه دارد ، ر . ك : ( رسول اكرم در ميدان جنگ ، ترجمهء سيدغلامرضا سعيدى ، ص 92 - 95 . )