فائده
حكما و فلاسفه را اعتقاد آن است كه خداوند ، اوّل عقل را خلق كرد و ساير چيزها را به واسطهء عقل خلق كرد ، و امام مبين مىگويند : « خلق اللّه الأشياء بالمشيّة و المشيّة بنفسها » . و ايضا فلاسفه مىگويند : و اوّل آفريده از جسمانيّات ، آب است و از مجرّدات و روحانيات ، عقل ، و در حديث واقع است كه : « اوّل ما خلق اللّه العقل [ 1 ] ، و في الآخر القلم » و في الحديث الاخر « اللوح » ، و في حديث آخر : « نور محمد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - » . و در حقيقت ، عقل و قلم و لوح و نور مقدّس [ نبوى ] همه يك چيز است كه به اعتبارات اسامى مختلفه به هم رسانيده ، كلامنا شتّى و حسنك واحد .
و اوّل چيزى از جسمانيات كه خلق شد آب است ، چنان كه مذكور شد ، يا جوهرهاى بود كه خداوند به نظر هيبت به آن نگريست و آن آب شد . و تفصيل اين مطالب مناسبت با وضع رساله ندارد و خارج آهنگى است . هر سخن جايى و هر نكته مكانى دارد .
بيان اللغات :
بدان كه ممارست به معناى با كسى كوشيدن و از كار رنجيدن ، و معالجه يعنى درمان كردن آمده است ، و في القاموس : مارسه اى عالجه و زاوله [ 2 ] ، و مراس با كسى كوشيدن و از كسى رنج ديدن و درمان كردن ، و مرس : به دست ماليدن و در آب خيسانيدن و چيزى را به چنگال ماليدن و خاييدن كودك انگشت خود را . و گفتهاند كه ممارست به معناى مواظبت نيز آمده و مواظبت « 1 » ، مكرّر كردن يك كار است تا اينكه انسان در آن كار ماهر باشد . و علاج - به كسر عين - مصدر است از باب مفاعله ، و علاج عبارت است از استعمال آلت و عضوى از اعضا به واسطهء رسيدن به مطلوب و به جهت تسويه و درست كردن كار . و لغوب : تعب بسيار و ماندگى
هامش
[ 1 ] بحار الانوار ج 1 ص 97 ، اصول كافى ج 1 ص 21 .
[ 2 ] حاشيهء مؤلف : مزاوله با چيزى ، وا كوشيدن و خواستن و درمان كردن . ( كنز اللغة ) .
( 1 ) حاشيهء مؤلف : مواظبة و مواكظة و مواشة ، دايم به كارى استادن و فراخ رفتن . ( كنز اللغة ) .