بتورات است كه در آيه قبل فرمود
إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ
.
أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ
مراد قتل است كه موجب ذهاب نفس شود چه به مباشرت و چه بتسبيب در جايى كه استناد فعل را بسبب دهند چه بآلت قتاله باشد و چه بدون آلة حتى اگر بالسرايه باشد به اينكه زخمى زند كه سرايت كند بذهاب نفس و اين جمله اگر چه مطلق است لكن مشروط بشرائطيست كه مذكور شد چنانچه جملات بعد هم مشروط به اين شرائط است .
وَ الْعَيْنَ بِالْعَيْنِ
اين مذكورات در آيه از باب مثال است و الا تمام اعضاء اين حكم را دارد مثل يدين و رجلين و شفتين و عورت و بيضتين بلى عضوى كه خطر ذهاب روح دارد نميشود قصاص كرد چنانچه گذشت .
وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ
و بالجمله مثله كه وحشى حضرت حمزه را مثله نمود و در شريعت اسلام مثله حرام است حتى از كفار و مشركين حتى ميت آنها را كه در جهاد كشته شدند .
وَ الْأُذُنَ بِالْأُذُنِ
چه لاله گوش باشد و چه پرده گوش چه تمام لاله چه بعض آن
وَ السِّنَّ بِالسِّنِّ
آن هم هر دندانى باشد رباعيات ، ثنايا ، طواحن و غير اينها .
وَ الْجُرُوحَ قِصاصٌ
شامل تمام اقسام جراحات مىشود زيرا جمع محلى بالف و لام مفيد عموم است بلى مشروط است به آنكه قابل قصاص باشد چنانچه گذشت
فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ
تصدق دو قسم است يكى گذشت كه نه قصاص كند و نه ديه و ارش بگيرد كه به كلى عفو كند و يكى از قصاص صرف نظر كند و بديه راضى شود و ديه اعضاء اگر فردى باشد مثل عورت و انف يك ديه كامله است و اگر زوجى باشد مثل عينين و اذنين و شفتين و يدين و رجلين و بيضتين هر يك نصف ديه و ديه زن با مرد برابر است تا ثلث ديه و اگر از ثلث تجاوز كرد نصف مىشود چنانچه خبر ابان صريح در اين باب است و ديه اصابع يدين و رجلين هر يك عشر