همين معنى استفاده مىشود كه فرموده
« لَوْ شاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ »
و ممكن است تقدير ذيل آيه چنين باشد كه يكاد الرعد يذهب بسمعهم و امّا تشبيه آيه كريمه با منافقين همانطور كه قبلا بيان شد برق دعوت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و معجزات باهرات آن حضرت و احكام و دستورات دينى نزديك بود كه چشم آنان را كور كند زيرا بعلّت مرض قلبى نفاق چشم دل آنها تاب ديدن خورشيد معارف دين را نداشت و مانند شخصى كه در بيابان تاريكى در شب بارانى راه را گم كند و فقط همين كه برق بجهد چند قدمى راه برود ولى بمجردى كه روشنايى برق تمام شد باز در حال حيرت بماند منافقين هم اگر چه در دنيا بواسطه نور اسلام از احكام ظاهرى دين از طهارت ظاهر بدن و حفظ جان مال و غيره استفاده مىكنند ولى همين كه عمرشان تمام شد باز در تاريكى كفر و نفاق باطنى خود واقع ميشوند و اگر ميخواست خدا در همين دنيا هم كفرشان را ظاهر ميكرد و در انظار مسلمين رسواشان مينمود زيرا خدا بر هر چيزى توانا است و تحقيق كلام در ذيل اين آيه در سه مقام است :
« مقام اول »
در معناى مشيّت و اينكه آيا مشيّت و اراده در خدا يكى است يا دو مفهوم مغايرند و آيا اراده چنان كه حكما و عدهاى از محققين گفتهاند از صفات ذات است يا چنان كه متكلّمين پنداشتهاند از صفات فعل مىباشد و روى همين بيان است كه حكما عالم را قديم زمانى دانسته زيرا اراده از صفات ذات است و چون بنا بر قول طرفين اراده از مراد منفك نيست پس بايد عالم قدم زمانى داشته باشد ولى ذاتا حادث است چون معلول علّت است ولى متكلّمين عالم را هم ذاتا و هم زمانا حادث دانستهاند و مسبوق بعدم زيرا بعقيده آنان اراده از صفات فعل خداى تعالى است و تحقيق كلام اينست كه افعال اختياريه كه از عبد صادر مىشود مترتّب