بسيار و قابل نقص و ازدياد است بنا بر اين مراد از زياد شدن و ازدياد مرض قلبى از مرتبه پائينتر بمرتبه بالاتر و بالاتر از آن رفتن است و امّا اينكه نسبت زياد نمودن مرض منافقين را خداوند در آيه به خود داده است براى آن وجوهى ميتوان ذكر نمود :
( وجه اول )
خداوند هر چه در هدايت و بيان و ارشاد مردم تاكيد ميفرمايد بر كفر و نفاق و مرض آنها افزوده مىشود كانّ ارشاد الهى سبب ازدياد مرض آنها مىشود و به اين عنايت نسبت ازدياد به خدا داده شده چنانچه خداوند در قرآن از قول نوح عليه السّلام نقل ميفرمايد
فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلَّا فِراراً
« 1 » ( دعوت من جز فرار از حق براى اين مردم زياد نميكند ) با اينكه دعوت به منظور ارشاد و قرب است و در اينها سبب گريز و بعد مىشود و در سوره توبه ميفرمايد
وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زادَتْهُ هذِهِ إِيماناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزادَتْهُمْ إِيماناً وَ هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ وَ ماتُوا وَ هُمْ كافِرُونَ
« 2 » ( هنگامى كه سورهاى نازل مىشود بعضى ميگويند اين سوره ايمان كدام يك از شما را زياد نمود ؟ و امّا كسانى كه ايمان آوردهاند اين سوره ايمان آنان را زياد نموده و ايشان شادمانند ، ولى آنان كه در دلهايشان مرض است نزول اين سوره بر پليدى آنان افزوده و ميميرند در حالى كه كافرند ) كه نسبت زياد نمودن رجس بسوره داده در صورتى كه نزول آن براى ازدياد ايمان بوده نه ازدياد رجس
هامش
( 1 ) . سوره نوح آيه 5
( 2 ) . سوره توبه آيه 126