و اعتراف نمىنمايد ، ذائقه روح حلاوت ذكر و مناجات را ادراك نميكند و شامّه روح رائحه ايمان را استشمام نمينمايد و هكذا ساير قواى روحى .
و همچنين موجب آلام روحى از قبيل حسد و كبر و عجب و عناد و عصبيّت ميگردد و بسا منجرّ به هلاكت و شقاوت ابدى و عذاب و عقوبات دائمى اخروى مىشود ، و متكفّل تشخيص اين گونه امراض و طريق معالجه آنها علم اخلاق است ، و كسى كه مبتلاى بچنين امراضى شود بايد باطبّاى روحانى از انبياء و اوصياء و اولياء و دانشمندان روحانى مراجعه كند كه مرض او را تشخيص و طريق معالجه آن را علما و عملا بوى ارائه دهند و دستور العمل آنان را اجرا كند تا بهبودى و سلامت نفس براى او حاصل شود و ما در كتاب عمل الصالح قريب به هفتاد مرض از امراض روحى را متذكر شده و معالجه هر يك از آنها را علما و عملا بيان نموديم ، كه اعظم آنها كفر و نفاق و ضلالت ، حبّ جاه و رياست ، عناد و عصبيّت ، كبر و عجب و حسد ، قساوت قلب و حقد و عداوت و امثال اينهاست و منافقين مورد نظر در آيه مبتلاى به اين گونه امراض بودهاند كه خود را مستحق عذاب اليم قرار دادهاند
مقام دوم
در تفسير جمله
« فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً »
:
ملكات نفسانى اعم از ملكات حميده و ملكات ناپسنديده از امور قابل تشكيك « 1 »
هامش
( 1 ) . در منطق در مبحث كليات كلى را از جهتى به دو قسمت تقسيم ميكنند يكى متواطى و ديگر مشكك :
كلى متواطى آن را گويند كه صدق مفهوم آن بر افراد و مصاديقش بنحو تساوى باشد و از افراد آن بافراد عرضيه تعبير ميكنند و به انسان و فرس و غنم و امثال اينها مثال ميزنند كه افراد آنها در حقيقت نوعيه با هم مشتركند و امتياز آنها در خصوصيات فرديه و مشخصات خارجيه است و باصطلاح داراى ما به الاشتراكى هستند كه همان ذات و حقيقت -