[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 9 ]
يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ ما يَخْدَعُونَ إِلاَّ أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ ( 9 )
( با خدا و كسانى كه ايمان آوردهاند مخادعه ميكنند و حال آنكه جز با خودشان خدعه نميكنند و نميفهمند ) كلام در تفسير اين آيه در چند مورد است :
مورد اول
در دفع بعض اشكالات كه متوجه بر اين آيه است و آنها سه اشكال است :
1 - مخادعه از باب مفاعله است و افاده اسناد فعل را به طرفين مينمايد و چگونه ميتوان نسبت خدعه را به خدا داد ؟
جواب از اين اشكال بوجوهى ميتوان داد :
وجه اول : باب مفاعله همه جا بين الاثنين نيست و در بسيارى از موارد يك طرفى است مانند عافاك اللَّه ، و عاينت الشيء ، و زاولت الامر ، و سافرت و امثال اينها و مخادعه نيز از اين قبيل است .
وجه دوم : اطلاق خدعه و مكر بر خداوند در آيات ديگر مانند
وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ
« 1 » و
إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ
« 2 » بنحو حقيقت نيست بلكه از باب مجاز مشاكلة است يعنى از جزاء خدعه و مكر ، بخدعه و مكر تعبير نموده چنانچه بعضى جمله
« كما تدين تدان »
را نيز از اين قبيل گرفتهاند .
وجه سوم : خداوند در دنيا با آنها طورى رفتار مىكند كه گمان مىبرند خير آنها را خواسته و حال آنكه آنان را املاء و استدراج نموده تا هر چه ميخواهند بكنند و روز بروز عذاب خود را زياد نمايند چنانچه ميفرمايد
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ
« 3 » ( گمان نبرند كسانى كه كافر شدند مهلت دادن ما آنان را بر ايشان خوب است همانا مهلت ميدهيم آنان را تا اينكه بر گناه خود بيفزايند و عذاب خوار كننده براى آنان است )
هامش
( 1 ) . سوره نساء آيه 141
( 2 ) . سوره آل عمران آيه 47
( 3 ) . سوره آل عمران آيه 172