خدا آغاز نموده و خود را در معرض دشمنى او درآورده و كلام خداى تعالى نظر به همين دارد كه ميفرمايد چرا مىگوييد چيزى را كه نميكنيد ، بزرگ است از حيث دشمنى در نزد خدا اينكه بگوئيد چيزى را كه عمل نكنيد ) و از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده كه فرمود
« اربع من كان فيه كان منافقا و من كانت فيه خلة منهنّ كانت فيه خلة من خلال النفاق حتى يدعها : اذا حدث كذب و اذا وعد اخلف و اذا عاهد غدر و اذا خاصم فجر » « 1 »
( چهار خصلت است كه در هر كه باشد منافق است و كسى كه خصلتى از اين خصال در او باشد ، خصلتى از خصال نفاق در اوست تا آنكه او را رها كند : هر گاه سخن گويد دروغ گويد و هر گاه وعده كند وفا نكند و هر گاه عهد نمايد بشكند و هر گاه مخاصمه نمايد از حق عدول كند ) و خداوند در تمجيد ذات مقدّسش ميفرمايد
إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ
« 2 » و در مدح حضرت اسمعيل ميفرمايد
إِنَّهُ كانَ صادِقَ الْوَعْدِ
« 3 » و غير اينها از آيات و اخبار .
جملة ثالثه
در آيه شريفه تنها متعرض ايمان به خدا و روز قيامت شده چنانچه در بسيارى از آيات ديگر اين دو موضوع ( مبدء و معاد ) ذكر شده و از اين استفاده مىشود كه ايمان بمبدء و معاد اهمّ عقائد و مستلزم جميع آنها است بلكه لازمه ايمان بمبدء و معاد ، تزكيه اخلاق و اتيان بواجبات و ترك محرمات است ، زيرا كسى كه ايمان به خدا و روز جزا داشته باشد البته ايمان بانبياء و ائمه و عدل الهى هم دارد و لازمه ايمان بانبياء اخذ دستورها و اوامر و نواهى است كه آنان از جانب خدا آوردهاند از نماز و روزه و انفاق و جهاد و امثال اينها ، و همچنين تحصيل اخلاق حميده و تزكيه و تخلّى از اخلاق رذيله است بنا بر اين آيه شامل جميع امور دينى مىباشد
هامش
( 1 ) . جامع السعادات
( 2 ) . سوره آل عمران آيه 7
( 3 ) . سوره مريم آيه 55