جملة رابعه
كلمه من در من الناس تبعيضيه است و مراد از بعض مردم منافقين هستند و امّا ساير افراد يا كفّارند كه آنان به زبان هم نميگويند ما ايمان به خدا و روز جزا آورديم ، و يا مؤمنين هستند كه اينان به زبان و دل معترف به خدا و روز جزا ميباشند .
بنا بر اين مردم سه دستهاند : دسته اول مؤمنينند كه ذيل آيه
وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ
شامل آنها نميشود ، دسته دوم كفّارند كه صدر آيه
آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
شامل آنها نميگردد ، دسته سوم منافقينند كه صدر و ذيل آيه شامل آنهاست ، و آيات اول سوره دربارهء طايفه اول ، و از آيه
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا
تا آيات قبل از اين آيه درباره طايفه دوم ، و اين آيه با 12 آيه ديگر راجع بطايفه سوم است .
و كلمه الناس اسم جمع است چنانچه انس و انسان اسم جنس است و در مبدء اشتقاق آن بعضى گفتند از انس است و انسان را انسان گفتند براى اينكه مدنى بالطبع و اجتماعى است و در زندگى و حيات خود بايد با يكديگر انس گيرند و مجتمع شوند و هر يك قسمتى از احتياجات جامعه را عهدهدار شود تا نظام اجتماع برقرار شود .
و بعضى گفتند مبدء آن از نسيان است چون انسان داراى نسيان و فراموشى است و درباره انسان و مراتب و درجات انسانيت در مقام انسب از اينجا بحث خواهيم نمود انشاء اللَّه .