خوددارى كند كه كوتاهى در آنها انسان را از استقامت بيرون ميبرد و همين صراط است كه از مو باريكتر و از شمشير برندهتر و از آتش سوزندهتر است و از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده كه فرمود
« شيّبتنى سورة هود لمكان قوله فاستقم كما امرت و من تاب معك » « 1 »
( سوره هود مرا پير كرد بواسطه اين جمله كه ميفرمايد چنانچه امر شدهء استقامت نماى ، خودت و كسانى كه با تو بازگشت كردهاند ) و استقامت از قيام است و براى آن اضدادى است يكى قعود و دنبال حق نرفتن يكى تحيّر و در راه ماندن ، يكى بيراهه رفتن كه ضلالت است و ديگرى عمدا منحرف شدن و از روى عناد بر خلاف حق رفتن كه كفر و عناد است
صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ
( راه كسانى كه بر ايشان نعمت بخشيدى نه راه كسانى كه بر ايشان خشم كردى و نه راه گمراهان ) بزرگترين نعم الهى نعمت ايمان است كه هر كه به اين نعمت متنعّم شود سعادت و رستگارى دنيا و آخرت را دريابد و اينكه بعضى گفتهاند بزرگترين نعم الهى وجود يا عقل است اگر اين دو نعمت در راه تحصيل ايمان صرف شود نعمت است و گر نه موجب عذاب ابدى خواهد بود و همچنين است نعم ديگر كه هر كدام در راه تحصيل ايمان به كار رود نسبت به آن شخص نعمت محسوب مىشود و الّا موجب هلاكت و عقوبت بيشتر خواهد بود و مراد « به
الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ »
در آيه شريفه اهل ايمان ميباشند و تفسير بانبياء و صدّيقين و شهداء و صالحين كه در آيه شريفه ذكر شده
وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً
« 2 » تفسير بفرد اجلا و مصداق اتمّ و اكمل آنها است و از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود
« يعنى محمّدا و ذرّيّته » « 3 »
هامش
( 1 ) . كتب تفاسير ذيل همين آيه
( 2 ) . سورة النساء آيه 71
( 3 ) . تفسير نجفى