لا يكون قبله تحميد فهو ابتر الحديث »
هر دعائى كه پيش از آن حمد نمودن خدا نباشد ناقص است تا آخر حديث .
« الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
در تكرار اين اسم شريف در اين سوره وجوهى گفتهاند :
در مجمع البيان گفته تكرار براى مبالغه است و از على بن عيسى رمّانى نقل كرده كه او گفته در بسم اللَّه براى استحقاق عبادت و در اينجا براى استحقاق حمد است .
و بعضى گفتهاند در بسم اللَّه اين دو صفت فى حدّ نفسهما اعتبار شده قطع نظر از مقام ظهور و بروز ، و در اينجا باعتبار مقام ظهور و بروز آنها در مرحومين ، لكن آنچه به نظر ميرسد اينست كه در بسم اللَّه در مقام انشاء يعنى استعانت به اين اسامى شريفه است و در اينجا در مقام اخبار يعنى خبر دادن به اينكه پروردگار عالميان رحمن و رحيم است ، و بعبارت ديگر آنجا در مقام اسامى حق تبارك و تعالى است و در اينجا در مقام توصيف حقتعالى بصفات مذكور است و وقوع اين دو صفت بين كلمهء ربّ العالمين و مالك يوم الدين اشاره باينست كه تربيتش نسبت بعالمين از جهت صفت رحمانيّت اوست كه سراسر موجودات را فرا گرفته و مالك روز جزا بودنش از جهت صفت رحيميّت است كه نسبت بمؤمنين در روز جزا ثابت و مستمرّ است
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
( خداوند روز جزاست ) مالكيّت يعنى واجد و دارا بودن چيزى و آن بر دو قسم است :
1 - ملكيّت اعتبارى و آن ملكيّتى است كه بواسطه اعتبار دادن كسى كه داراى اين شأن و مقام ( شأنيّت اعتبارى ) باشد حاصل شود و اين نوع ملكيّت قائم بيد معتبر است يعنى بستگى بدست اعتبار دهنده دارد و هر گاه آن را از اعتبار